Armenpenning Rotterdam 1740

Bodemvondst, Michel Verheijen.

 

 

 

 

Armenpenning Stad Rotterdam.

 

Materiaal: Lood/tin legering.

Massa: Onbekend.

Diameter: 33 mm.

Aanmaakplaats: Rotterdam.
Datering: 1740


Voorzijde: Binnen een parelrand.

In vier regels:

VOOR / DEN / ARMEN / 5 ½ ST

(ter waarde van 5,5 stuiver)


Keerzijde: Binnen een parelrand.

In vier regels:

TE / ROTTER / DAM / 1740

 

Lit.:  Minard -Van Hoorebeke 433.


 

Aanwezigheidspenning Saint-Lambert, Liége.

 

 

Aanwezigheidspenning/méreaux, kapittel van de kathedraal Sint-Lambertus van Luik.

 

Materiaal: Koper (Cu)

Massa: 4,52 gram.

Diameter: 21,4 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Luik.
Datering: z.j. Ca. begin 18e eeuw.


Voorzijde: Binnen een parelcirkel.

Twee over elkaar liggende beenderen/botten.

Boven en onder de knokken, een vlam.

Omschrift:

ECCLESI. / LEODI.

Wat wil zeggen: Kerk van Luik.


Keerzijde: Binnen een parelcirkel.

Een doodshoofd, naar rechts.

Met daaronder twee gekruiste beenderen/botten.

Omschrift:

ANNIVERSARIUM

Wat wil zeggen: Het jubileum.

 

Op 6 maart 1705 werd door het kapittel van de kathedraal van Luik beslist vijf penningen uit te delen voor de aanwezigheid op de mis van de eerste vrijdag van het octaaf van Pasen en vijf voor het bijwonen van de processie.

Lit.: Dengis, J-L., Les monnaies de la Principauté de Liège, IV. Monnaies particulières, jetons, médailles, méreaux, trébuchets. Wetteren: Moneta, 2007, p. 118-119, nr. Me.01-06.

 

Petit de Rosen, M.J. Catalogue des méreaux, des médailles et des jetons des chapitres, des corporations et des familles de l’ancien pays de Liège. In Revue Belge de Numismatique 1850. Brussel: 1850, p. 126 nr. 22.

De Schodt, A. Le chapitre de Saint-Lambert à Liège et ses méreaux ou jetons de présence. In Revue Belge de Numismatique 1875. Brussel: 1875, p. 252 nr. 15.


 

Bakenlood Willemstad (1796)

Bodemvondst, Hans Bostelaar.

 

 

Vuur-bakenloodje Willemstad.

 

Materiaal: Lood/tin legering.

Massa: 7 gram.

Diameter: 26 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Willemstad
Datering: 1796


Voorzijde: Binnen een gladde cirkel.

Gekroond wapenschild van Willemstad.


Keerzijde: Centraal het jaartal 1796

Daarboven de letters WW

Onderaan de waardebepaling 12 (Twaalf Stuivers)

 

Lit: De Beeldenaar 2014-2.75 Allex Kussendrager "Armenpenning Roermond blijkt bakenlood van Willemstad". Afbeelding Minard -Van Hoorebeke 485.


 

Begrafenispenning op Bisschop Govard Van Eersel (1778)

 

 

 

 

 

Uit de collectie, Paul Callewaert.

 

Begrafenispenning op Govard Van Eersel,

als 16e bisschop van Gent, 1772-1778

 

Materiaal: Lood/tin legering.

Massa: 53,08 gram.

Diameter: 51 mm.

Aanmaakplaats: Bisdom Gent.

Datering: 1778

 

Voorzijde: Binnen een verhoogde rand.

Een ovalen wapenschild van de familie Van Eersel,

ter weerszijden een sierkrul,

met boven het wapen een kroon en met erboven een bisschopshoed.

Rechts en links van het schild trossen.

Onderaan een banderol met de spreuk,

ORDINATE ET PROVIDE

Wat wil zeggen:  Teneinde te voorzien.

Keerzijde: Binnen een verhoogde boord.

De tekst in negen regels.

ILLMUS / AC REVMUS DNU / GOVARD GER: VAN /

EERSEL / XVI EPISC: GAND / OBIIT ANO ÆTAT. SUÆ /

LXV. EPATUS VI / 24 MAII 1778 / R.I.P

 

Lit: STAM Gent N. 01630.

 

Govard Gerard van Eersel werd geboren te Antwerpen op 28 december 1713. Hij studeerde rechten en theologie te Leuven waarna hij in het bisdom Gent werd aangesteld. Hij was kanunnik en rector van het kapucinessenklooster. Hij werd bisschop van Gent van 1772 tot aan zijn dood op 24 mei 1778. Van Eersel liet een herenwoning optrekken aan de Reep die sinds 26 maart 1990 een beschermd monument is onder de naam Hotel Van Eersel. Hij overleed op 24 mei 1778 en heeft een nis graf in de Sint-Baafs kathedraal.


 

 

Broodpenning Stad Keulen (1740)

Bodemvondst, Hylke Roorda.

 

 

 

Brood-penning Stad Keulen

 

Materiaal: Koper.

Massa: 1,56 gram.

Diameter: 21 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Keulen.
Datering: z.j. 1740  (Identiek type bestaat ook met datum 1789)


Voorzijde: Binnen een parelrand

Gekroonde tweekoppige adelaar.

Houdende in de rechterpoot een zwaard,

en in de linkerpoot een scepter.

Op de borst, het ovaal wapenschild van de stad Keulen.


Keerzijde: Binnen een parelrand.

In twee regels.

BRODT / PENNING

 

Lit.: Noss, Köln IV 234.


 

Penning Sint-Lambertus Luik.

 

Uit de collectie, Paul Callewaert.

 

Penning Sint-Lambertus/H. Maria.

 

Materiaal: Koper.

Massa: 5,05 gram.

Diameter: 21,8 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Luik.

Datering: z.j. Ca. 18e eeuw.

 

Voorzijde: Binnen een geparelde buitenrand.

Gemijterde buste van St-Lambertus naar rechts gewend.

Omschrift:

SANCTUS / LAMBERT .

 

Keerzijde: Binnen een geparelde buitenrand.

H. Maria zonder nimbus, naar links gewend.

Omschrift:

SANCTA / MARIA

 


 

Brood/dispenning St-Jacobs Brugge (1747)

 

Brood-dispenning Sint Jacobs-kerk Brugge.

Voorzien van kloppen.

 

Materiaal: Koper.

Massa: 16,55 gram.

Diameter: 39 mm.

Datering: 1747

Aanmaakplaats: Brugge.

Vervaardiger: Koperslager, Frans Rielant (Brugge)


Voorzijde: Binnen een dubbele buitencirkel.

Een roosmotief, bestaande uit vier St-Jacobsschelpen.

Centraal in het hart, klop met zespuntige ster.

Omschrift:

DISCH . TEECKEN . VAN . ST IACOBS . 1747 .

 

Keerzijde: Binnen een dubbele buitencirkel.

Twee gekruiste pelgrimsstaffen, die de buitencirkel raken.

Aan de staffen hangt een kalabas.

De beide staffen samengebonden met een lint.

Met bovenaan een pelgrimshoed, versiert met een St-Jacobsschelp.

Onderaan, drie broden.

Gesplitst jaartal 17 / 47

Onder de broden, een klop in de buitenrand.

 

Lit.: Deschodt 44; Minard-Van Hoorebeke Pag 147 nr. 205.

 

Penning was dienstig voor broodbedeling bij herdenkingen, verjaardagen en huwelijken.


 

 

Penning St-Paulus Luik (1700)

 

Uit de collectie, Paul Callewaert.

 

Penning Sint-Paulus kathedraal Luik.

De juiste functie van deze penning is niet gekend.

 

Materiaal: Koper (Cu).

Massa: 6,42 gram.

Diameter: 23,6 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Luik
Datering: 1700


Voorzijde: Binnen een sierrand.

Een bladerkrans.

Waarin de letters SPD

(Sint Paulus Dom)

 

Keerzijde: Binnen een sierrand, tussen twee smalle cirkels.

ANNO . 1700

Met onder en boven de tekst, versiering met gebladerde bloemknoppen.

 


 

Broodpenning Sint-Paulus, Luik.

 

Penning Sint-Paulus kathedraal Luik.

De juiste datering van deze penning is niet gekend.

 

Materiaal: Koper (Cu).

Massa: 3,51 gram.

Diameter: 24 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Luik
Datering: z.j. Ca 18e eeuw.


Voorzijde: Binnen een streeprand.

 

De gesplitste waardeaanduiding.

2 / P ★ (Pain)

 

 

(Twee broden)

Omschrift:

DEC . ET . CAPITULUM . S . PAULI

 

Keerzijde: Binnen een streeprand.

Een rechtopstaand zwaard,

Geflankeerd met de letters S / P

Twee sterren geflankeerd aan het handvest.

(Sint Paulus)

 

 Lit.: Dengis Me.07-03; Renesse 75.


 

Brood-penning St-Salvator Brugge.

Uit de collectie, Paul Callewaert.

 

 

 

(Weke) Brood penning St-Salvator Brugge.

Voorzien van een dubbele klop.

 

Materiaal: Lood/tin legering.

Diameter: 36,6 mm.

Massa: 16,87 gram.

Aanmaakplaats: z.pl. Brugge.
Datering: z.j. Ca. 18e eeuw.


Voorzijde: Binnen een opstaande gladde boord.

Centraal de letters:

S : SAL

(Sint-Salvator)

Boven de letters een klop, met kroon 

Onder de letters een ovaal klop.

 

 

Keerzijde: Binnen een opstaande gladde boord. 

Centraal de letters:

W : B (Weke brood)

(Wekelijkse brood-bedeling)

 

Lit.: De Schodt, pag. 88, afb. 93; Minard-Van Hoorebeke, pag 142, afb. 190.


 

Brood/dispenning Sint-Salvator (Brugge)

 

 

Uit de collectie, Paul Callewaert.

 

Brood/Dis-penning H. Geest Armentafel St-Salvator Brugge.

 

Materiaal: Lood/tin legering.

Diameter: 43,3 mm.

Massa: 21,10 gram.

Aanmaakplaats: z.pl. Brugge.
Datering: z.j. Ca. 1750-1770.


Voorzijde: Binnen een opstaande gladde boord.

De zaligmaker Sint-Salvator, gezeten op een wolk.

Een stralenkroon rond het hoofd.

In de linkerarm een staf, de arm rust op een globe met kruis.

Met de rechterarm, een zegegebaar.

Omschrift tussen twee cirkels:

DISCH . SINTE . SALVATOR .


Keerzijde: Binnen een opstaande gladde boord.

De H. Geest in de gedaante van een duif, 

met gespreide vleugels.

Met een lauwerkrans ingeslagen op de borst.

Het geheel omgeven met stralen.

Omschrift tussen twee cirkels:

☀ TAFEL . VANDEN . H. . GHEEST

 

Lit.: De Schodt, pag. 73, afb. 94; Minard-Van Hoorebeke pag. 140 afb. 184; STAM Gent N.01700.

 

 De Sint-Salvatorkerk was eertijds een kapel toegewijd aan de Heilige Maagd Maria maar werd in 961 door de bisschop van Doornik als parochiekerk ingewijd. Later werd de parochie in drie delen verdeeld, het gouden deel, het zilveren deel en het loden deel. Deze armenpenning van de tafel van de heilige Geest, werd uitsluitend gebruikt voor de uitdeling van brood ter gelegenheid van uitvaarten en huwelijksverjaardagen.

 


 

Brood/dis-penning Sint-Salvator (Brugge)

 

Uit de collectie, Paul Callewaert.

 

Brood/Dis-penning H. Geest Armentafel St-Salvator Brugge.

Bevat sporen van rivier-patina.

 

Materiaal: Lood/tin legering.

Diameter: 43 mm.

Massa: 19,51 gram.

Aanmaakplaats: z.pl. Brugge.
Datering: z.j. Ca. 1750-1770.


Voorzijde: Binnen een opstaande gladde boord.

De zaligmaker Sint-Salvator, gezeten op een wolk.

Een stralenkroon rond het hoofd.

In de linkerarm een staf, de arm rust op een globe met kruis.

Met de rechterarm, een zegegebaar.

Omschrift tussen twee cirkels:

DISCH . SINTE . SALVATOR .


Keerzijde: Binnen een opstaande gladde boord.

De H. Geest in de gedaante van een duif, 

met gespreide vleugels.

Met een lauwerkrans ingeslagen op de borst.

Het geheel omgeven met stralen.

Omschrift tussen twee cirkels:

☀ TAFEL . VANDEN . H. . GHEEST

 

Lit.: De Schodt, pag. 73, afb. 94; Minard-Van Hoorebeke pag. 140 afb. 184; STAM Gent N.01700.

 

 De Sint-Salvatorkerk was eertijds een kapel toegewijd aan de Heilige Maagd Maria maar werd in 961 door de bisschop van Doornik als parochiekerk ingewijd. Later werd de parochie in drie delen verdeeld, het gouden deel, het zilveren deel en het loden deel. Deze armenpenning van de tafel van de heilige Geest, werd uitsluitend gebruikt voor de uitdeling van brood ter gelegenheid van uitvaarten en huwelijksverjaardagen.

 


 

Brood/dispenning Sint-Salvator (Brugge).

 

 

 

Uit de collectie, Paul Callewaert.

 

Brood/Dis-penning  St-Salvator Brugge.

 

Materiaal: Lood/tin legering.

Diameter: 43,1 mm.

Massa: 19,54 gram.

Aanmaakplaats: z.pl. Brugge.
Datering: z.j. Ca. 1750-1770.


Voorzijde: Binnen een opstaande gladde boord.

De zaligmaker Sint-Salvator, gezeten op een wolk.

Een stralenkroon rond het hoofd.

In de linkerarm een staf, de arm rust op een globe met kruis.

Met de rechterarm, een zegegebaar.

Omschrift tussen twee cirkels:

DISCH . SINTE . SALVATOR .


Keerzijde: Binnen een opstaande gladde boord. 

Het "Lam Gods" met kruisbanier van Jerusalem naar rechts wapperend.

De rechter voorpoot opgetrokken, en de vaandelstok vasthoudend.

Met een lauwerkrans ingeslagen op het lijf.

Het geheel omgeven door een gladde fijne cirkel.

 

Lit.: De Schodt, pag. 73, afb. 94; Minard-Van Hoorebeke, pag 140, 185.


 

Penning "Bijenkorf".

Bodemvondst, Pieter De Breuk.

 

 

Penning met bijenkorf en monogram

De juiste functie/datering/plaats van deze penning is niet gekend.

 

Materiaal: Lood/tin legering.

Massa: 9,5 gram.

Diameter: 25 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Onbekend.
Datering: z.j. Ca. 18e eeuw.


Voorzijde: Binnen een bloemenkrans.

Een rieten/stro bijenkorf, op een houten ondergrond.

Twee rondzwermende honingbijen, ter weerszijden van de korf.


Keerzijde: Spiegelmonogram.

 

 


 

 

Brood/korenpenning (1758)

Bodemvondst, Jan Ooms.

 

 

Welzijnspenning voor armenzorg.

De juiste functie/plaats voor deze penning is onbekend.

Brood of korenpenning ?

Materiaal: Lood.

Massa: 14,70 gram.
Diameter: 32 mm.
Datering: 1758
Plaats: z.pl. Onbekend.

Voorzijde: Binnen een gladde buitencirkel,
Een samengebonden korenschoof.
Met een zeis naar links gewend.
Met daaronder het jaartal 1758.


Keerzijde: Binnen een gladde buitencirkel,
aan de bovenzijde, een stralende zon.
In vijf regels:
HET / ALGEMEEN / WELZYN / I NOVEM / BER

 

Een rekest van een bakkergilde uit 1758 van Leiden, maakt melding van het verval van broodbakkersneringen die te kampen hebben met werkloosheid.

" vermits den gemeenen arbeidsman die voorheen by florisanter tyden de aanzienlijkste consumptie in de broodbakkerijen hebben gemaakt, tegenwoordig by gebrek van de tot hun bestand vereyscht wordende winningen, zig in plaatze van met brood moeten tevreeden houden met andere gemeente spyze, inzonderheyd met de thans zo zeer in gebruik zijnde aardappelen "

Heeft de aardappelconsumptie, die toentertijd zijn opmars maakte in de steden hier gevolgen aan gehad ?

 


 

Broodpenning O.L.Vrouw-kerk Brugge (1758)

 

Uit de collectie Paul Callewaert.

 

Broodpenning O.L. Vrouw-kerk  Brugge.

Voorzien van dubbele klop.

 

Materiaal: Lood/tin legering.

Diameter: 31,8 mm.

Massa: 16,25 gram.

Aanmaakplaats: z.pl. Brugge.
Datering: 1758.


Voorzijde: Binnen een opstaande gladde boord.

Staande op een halve maan,

gekroonde H. Maagd, in de rechterhand een scepter.

Op de linkerarm, het kindje Jezus met stralenkrans.

Aan de linkerzijde, een ingeslagen cijfer 6


Keerzijde: Binnen een opstaande gladde boord.

In vier regels:

DIES / V.O.L. / .V. / 1758

Aan de rechterzijde, een ingeslagen cijfer 6

 

Lit.: Minard-Van Hoorebeke pag 136, nr. 171.


 

Méreaux O.L.Vrouw-kerk Antwerpen.

 

 

Penning/méreaux Onze Lieve Vrouw Kerk Antwerpen.

 

Materiaal: Lood/tin legering.

Massa: 8,6 gram.

Diameter: 25 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Antwerpen.
Datering: z.j. Ca. 18e eeuw.


Voorzijde: Binnen een omschrift.

. handje . MEDIATRIX . NOSTRA

Wat wil zeggen: Onze bemiddelaar.

In twee regels: Ω / MAR

De letters MAR aan elkaar verbonden.


Keerzijde: Blanco.

 

Lit.: Minard -Van Hoorebeke pag 32 afb.63.


 

Broodpenning Sint- Lambertus, Luik.

 

Broodpenning van het kapittel St-Lambertus, Luik.

 

Materiaal: Koper (Cu).

Massa: 3,23 gram.
Diameter: 21,5 mm.
Aanmaakplaats: z.pl. Luik.
Datering: z.j. 1709 (?).


Voorzijde: Binnen een streepjesrand.

In drie regels:

❀ S ❀ / LAMBER / TUS

 

Keerzijde: Binnen een streepjesrand.

In drie regels:

.  ❀ . / MAN / DATA / > ❀ < 

 

Lit.: STAM Gent N. 01656;

Eklund Charity tokens of the Netherlands. O.P., pag. 13 nr 81.

 

Deze penning van het kapittel van Sint-Lambertus te Luik werd gebruikt voor uitdeling van brood op bepaalde feestdagen. 

De penning dateert uit de regeringsperiode van Joseph-Clément de Baviére (1694-1724) en werd in alle waarschijnlijkheid ingesteld bij besluit van het kappitel van 1 maart 1709. (Bron: STAM Gent)


 

Brandspuitpenning Amsterdam.

Bodemvondst Pieter De Breuk.

 

 

 

 

Brandspuit-penning Amsterdam.

Materiaal: Koper

Massa: 23,5 gram.

Diameter: 41 mm.

Aanmaakplaats: Amsterdam.
Datering: z.j. Ca. eind 18e eeuw.


Voorzijde: Binnen een gladde buitenrand.
Onder een stralende zon, het stadswapen van Amsterdam.
Versiert met een keizerlijke kroon.
Het schild word vastgehouden door twee staande leeuwen.
Onderaan een cartouche versiert met loofwerk.
Binnen de cartouche W °3°
Wat staat voor "Wijk 3"
(Bij de Oude kennis brug)


Keerzijde: Binnen een gladde buitenrand.
Een handbluspomp op slede, voorzien van opgeborgen pompstokken, aanzuigslang en brandspuit.
Boven de brandspuit, een klein ovaal met vlammen omgeven.
Binnen het ovaal, de cijfers 11.
Wat staat voor spuitgast 11 (van wijk 3)
Het geheel omgeven door een slang, de staart vernesteld rond de kop.


Lit: Minard-Van Hoorebeke Pag 73. 120; Mitchiner Vol. II, No. 2884; Nationaal brandweerdocumentatiecentrum .nl.

 

 


 

Bedelaarspenning Amsterdam.

Bodemvondst Axel.

 

Gefragmenteerde Bedelaars-penning Amsterdam.

Materiaal: Lood-tin legering.

Massa: 26 gram.

Diameter: 50 mm.

Datering: z.j. Ca. 18e à 19e eeuw.

Aanmaakplaats: Amsterdam.

 

Voorzijde: Binnen een gladde buitenband,
het gekroonde wapenschild van Amsterdam.
Vastgehouden door twee staande leeuwen.


Keerzijde: Binnen een gladde buitenband,
Op een leeg veld, een vragende bedelaar.
Een hoed vasthoudend in de rechterhand.
De bedelaar heeft een houten rechterbeen,
en ondersteunt zich onder de linker arm met een kruk.
Tekst in de buitenbaan.
* VOLR . DE . INCOMENDE . BEDELAERS


Lit: Minard-Van Hoorebeke pag 67.108; Pelsdonk 018.

 


 

Penning op burgemeester van Amsterdam (1788)

Bodemvondst Gj Bras.

 

Gefragmenteerde penning op "burgemeester van Amsterdam", 

Hendrik Hooft Danielszoon (Leider der patriotten)

 

Materiaal: Zilver (Ag)
Massa: 1,7 gram.
Diameter: 18 mm.
Aanmaakplaats: Amsterdam.
Datering: 1788


Voorzijde: Aanziend borstbeeld van Hendrik Hooft.
Opgekleed met toga en met pruik.


Keerzijde: Een staande, en wakende "Keeshond" naar rechts gewend.
Met daaronder een console, met jaartal 1788.


Lit: Teylers museum TMNK 02376; Stedelijk museum Zutphen M 00149.


 

 

Gildepenning "Tappers/herbergiers". (Groningen)

Bodemvondst, Peter Bakker.

 

 

 

Penning Tappers- en herbergiersgilde van Groningen.

Voorzien van een doorboring.

 

Materiaal: Lood/tin legering.

Massa: 15,60 gram.

Diameter: 36 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Groningen.
Datering: 1767.


Voorzijde: Binnen een opgehoogde boord

Een bierkan tussen een fluitglas en een kroes.

 

Keerzijde: Binnen een gladde cirkel.

In drie regels:

Jakop / Tiddens / 1767

 

Lit.: Wittop Koning pag. 136, 10.1; Dirks CXXXII.17. De Groninger Gilden 85-86.

Groninger Museum.

 

Volgende namen zijn bekend:

Egbert Tiddens 1755

Harm Weenengh 1794

Jan van der Tuin 1804

H Bruins 1806

Jakop Tiddens, was kastelein van de "Beurs", (naast de Korenbeurs) in Groningen.Dit was ook een koffiehuis waar handelaars samenkwamen en waar allerlei pamfletten en openbare verkopingen werden gedaan. Het pand werd later verbouwd.


 

Gildepenning Timmerlieden/St-Joseph (Amsterdam)

Uit de collectie, Pieter de Breuk.

 

 

 

Gildepenning van timmerlieden of St Joseph.

 

Materiaal: Messing.

Massa: 10,2 gram.

Diameter: 31 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Amsterdam.
Datering: 18e eeuw.


Voorzijde: Binnen een opgehoogde boord

Gekroond wapenschild van Amsterdam.

Vastgehouden ter weerszijden, met staande leeuwen.

Waaronder de naam in twee regels van het gildelid:

Harmanus

Rademaker


Keerzijde: Binnen een opgehoogde boord.

De voorstelling:

De heilige familie op de vlucht van Egypte.

Maria, met kindje Jezus in de armen, gezeten op een ezeltje.

Geleid door Jozef, en gesteund op een wandelstok in zijn rechterhand

Daaronder een afsnede in dubbele lijnen.

Met de tekst:

IOSEPH

 

 

Lit.: Wittop Koning 20.6;  Minard -Van Hoorebeke pag. 24 afb.19; Dirks IX.96; Ec.Hist.Arch. 035.


 

Gildepenning Timmerlui (?)

Bodemvondst, Dirk de Jong.

 

 

Gelijkzijdige gildepenning timmermans/klompenmakers/pomputmakers (?)

 

Materiaal: Lood/tin legering.

Massa: 3,97 gram.

Afmetingen: 15 mm. x 17 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. (Antwerpen ?)
Datering: z.j. Ca. 17e à 18e eeuw.


Voorzijde: Binnen een opgehoogde rechthoekige boord.

Een avegaar met greep.


Keerzijde: Binnen een opgehoogde rechthoekige boord.

Een avegaar met greep.

 

 


 

Penning op James Mitchell (Schotland))

Bodemvondst, Pierre Mannaert.

 

 

 

Penning/Farthing Trade token op tabakswinkel James Mitchell.

De juiste datering voor deze penning/token is onbekend.

 

Materiaal: Koper (Cu).

Massa: Onbekend.

Diameter: 22 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Edinburgh (Scotland)
Datering: z.j. Ca. 1780-1830.


Voorzijde: Binnen een versierde boord.

In drie regels:

JAMES / MITCHELL / TOBACCONIST


Keerzijde: Binnen een versierde boord.

Een rol tabak, met twee tabaksbaderen.

Waaronder twee gekruiste pijpen in pijpaarde.

CANONGATE

 

Lit.: Dalton and Hamer, Lothian 105 & LaNarkshire 39. 


 

Kousen-penning Martino De Villers (1735)

 

Kousen-penning.

Stichting kapelaan, Martino De Villers, Sint-Donaas Brugge.

 

Materiaal: lood/tin legering.
Massa: Onbekend.
Diameter: 49 mm.
Datering: 1735.

Aanmaakplaats: Brugge, Stichting M. De Villers, Sint-Donaas.


Voorzijde: Binnen een verhoogde gladde boord.

Binnen een fijn gelijnde cirkel.

Een paar kousen, met daartussen het jaartal 1735

 

 

Keerzijde: Binnen een verhoogde gladde boord.

in zeven regels:

       FUND : 

 D : MART . DE

VILLERS . SAC :

  CAP : ECCL :

         S .

   DONATIA

        NI .

 

Lit.: Museum O.L. Vrouw-ter-Potterie.


 

Dispenning op Franciscus Fierens (1755)

 

Uit de collectie, Paul Callewaert.

 

Dispenning/weldadigheidspenning van stichter Franciscus Fierens, van het kapittel St-Donaas te Brugge.

Dienstig voor "Hout en winterhulp".

 

Materiaal: Lood/tin legering.

Massa: 21,75 gram.

Diameter: 44,4 mm.

Aanmaakplaats: Brugge.

Datering: 1755

 

Voorzijde: Binnen een verhoogde rand.

Het wapenschild van het kapittel van Sint-Donatius te Brugge,

ter weerszijden een sierkrul.

Bekroond met een wiel met vijf brandende kaarsen, centraal op het wielrad een kruis.

Ter weerszijden de letters (links) S en (rechts) D

Wat staat voor St-Donaas.

Onder het wapen het jaartal 1755.

 

Keerzijde: Binnen een verhoogde boord.

De tekst in zeven regels.

ORA PRO / D : FRANCISCO / FIERENS CANON. / ALIISQ : /

FONDATOR : ET / BENEFACT : HUJ / US FONDAT

 

Lit: STAM Gent N. 01550; Gruuthusemuseum Brugge XXIII.O.3433, Bethune, pag. 421, afb.165.

 

"Deze weldadigheidspenning diende ter vervanging van de vierkante penning uit 1650"

 

François Fierens was afkomstig uit Bergen-op-zoom en verkreeg op 24 mei 1536 het 21ste prebende van het kapittel van Sint-Donatius, voorbehouden aan gegradueerden in de rechten. De kanunnik Fierens was een weldoener voor de armen liet na zijn dood, bij testament van 22 februari 1567, al zijn bezittingen na aan goede werken. Door bemiddeling van de kerkfabriek moest ieder jaar uitdeling gebeuren van kleren, brandhout enz. aan de armen.De penning, die gedateerd is 200 jaar na het begin van de stichting, werd gebruikt voor deze bedeling en werd waarschijnlijk uitgegeven om een oudere penning te vervangen.Het museum van Brugge bezit, naast de matrijs van deze penning, ook een koperen printplaat voor het drukken van bons die ook voor deze stichting werden gebruikt. 


 

Penning op "Görlitzer Shekel".

Bodemvondst, Ben Heldoorn.

 

 

 

 

Joodse penning immitatie naar "Shekel".

 

Materiaal: Lood/tin legering.

Massa: onbekend.

Diameter: 30 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Onbekend.

Datering: z.j. vanaf Ca. 1575.

Volgens model Ca. eind 17e begin 18e eeuw

 

Voorzijde: Binnen een gladde buitenrand.

Een rokende kelk/beker.

Omschift in het Hebreeuws:

ישראל-שקל

Wat wil zeggen: Shekel van Israël.

 

Keerzijde: Binnen een gladde buitenrand.

Een aronsroede.

Omschrift in het Hebreeuws.

רושלים-הקדושה

Wat wil zeggen: Heilig Jerusalem.

 

De afbeelding toont een zgn. GÖRLITZER SHEKEL., een naieve nabootsing van een Shekel geslagen tijdens de Joodse opstand in 67 n. Chr. 

De GÖRLITZER SHEKEL zijn een soort pelgrimsmedailles/muntinsignes die als aandenken aan een bezoek aan het heilige graf te GÖRLITZ werden gekocht. 

De voorzijde toont een rokende beker/kelk. 

Op de keerzijde is een Aronsroede afgebeeld. 

Het woord SHEKEL of SJEKEL verwijst naar de sikkel als gewicht van ongeveer 16,37 gram. 

Het woord SHEKEL komt van het Hebreeuwse woord S(A)Q(A)L dat wegen en tellen betekent. 

De munt sikkel (shekel):

De sikkel (shekel) was een Joodse zilveren munt ter waarde van 4 drachmen (daglonen) of denarie . 

Ze was dus aan koopkracht gelijk aan de tetradrachme en de stater. 

Judas heeft dertig van deze sikkels gekregen voor het verraden van Jezus, (Matt.27:3). -120 daglonen dus, een kwart jaarloon.

 

In het OT van de Statenvertaling wordt Sikkel vertaald met "zilverling.

In Mattheus 27:3 wordt Sikkel vertaald met "penning".

 


 

Groot tonne-lood.(1781)

Bodemvondst, Axel.

 

 

Enkelzijdig groot tonnelood.

 

Materiaal: Lood/ tin legering.

Diameter: 31 mm.

Massa: 16,1 gram.

Aanmaakplaats: z.pl. Enkhuizen.
Datering: 1781


Voorzijde: Binnen een gladde buitenband.
Binnen een listel,

het gekroonde wapenschild van Enkhuizen.
Met daaronder een horizontaal liggende zeeton,

met een ketting verankerd aan een onderliggende ankersteen.
Links de eeuwcijfers 17, rechts de ingeklopte jaarcijfers 81


Keerzijde: Blanco.


Bron: Kussendragers WA 1781(www.loodjes.nl)


 

Orangistisch draagteken (1787)

Bodemvondst Gj Bras.

 

 

Eénzijdig Orangistisch draagteken op, 

Willem V van Oranje-Nassau.

Juist type draagteken, is niet nader te bepalen.

 

Materiaal: Lood/tin legering.
(Bestaat ook in zilveren afslag)
Massa: 8 gram.
Afmeting: 31 mm x 22 mm.
Aanmaakplaats: z.pl. Nederland (Amsterdam ?)
Datering: z.j. Ca. 1787


Voorzijde: Binnen een ovaal, en versiert met parelrand,
het opengewerkt ruggelings naar links gekeerd borstbeeld van
Stadhouder Willem V.


Mogelijks is de strik die als draagoog werd gebruikt afgebroken.
Deze versie bestaat ook in, enkel met draagoog.
En werd de keerzijde bekleed met stof.


 

 

Houtpenning Brugge (1732)

 

 

Uit de collectie, Paul Callewaert.

 

Houtpenning St- Jacobskerk Brugge.

 

Materiaal: Lood/tin legering.

Diameter: 38 mm.

Massa: 7,32 gram.

Aanmaakplaats: Brugge.

Datering: 1732

Tingieter: Augustin Bevernagie 1725-1741.


Voorzijde: Binnen een dubbele gladde cirkel.
Bovenaan de letter V (goed voor vijf bundels hout).
Centraal drie bussels hout.
Onderaan een dichtgeknoopte beurs.


Keerzijde: Binnen een gladde cirkel.
Een St Jacobsschelp hangend aan een lint met strik.
Met eronder het jaartal 1732.


Lit: Minard-Van Hoorebeke 204.


 

Leidse penning (Letter B)

Bodemvondst, Hylke Roorda.

Leidse (Wijk ?) penning.

De juiste functie/datering van deze penning is onbekend.

 

Materiaal: Lood/tin legering.

Diameter: 18 mm.

Massa: 4,30 gram.

Aanmaakplaats: z.pl. Leiden.

Datering: z.j. Ca. 17e eeuw à 18e eeuw.


Voorzijde: Binnen een gladde buitencirkel,
kerkgebouw getopt met een kruis.

Naast de toegangsdeur zijn geen ramen/lijnen te zien.

Wat in andere penningen van dit type wel merkbaar is.

Ook het kerkgebouw is hier slanker uitgebeeld.

Centraal een (passer) punt. 


Keerzijde: Binnen een gladde buitencirkel,
de letter B

Centraal een (passer) punt, weggewerkt in de letter B.


Bron: Allex Kussendrager, "De Beeldenaar" November/December 2012 36e jaargang nr 6.

 


 

Leidse penning (Letter C)

Bodemvondst, Hylke Roorda.

Leidse (Wijk ?) penning.

De juiste functie/datering van deze penning is onbekend.

 

Materiaal: Lood/tin legering.

Diameter: 18 mm.

Massa: 2,73 gram.

Aanmaakplaats: z.pl. Leiden.

Datering: z.j. Ca. 17e eeuw à 18e eeuw.


Voorzijde: Binnen een gladde buitencirkel,
kerkgebouw getopt met een kruis.

Centraal een (passer) punt.

 


Keerzijde: Binnen een gladde buitencirkel,
de letter C

Centraal een (passer) punt.


Bron: Allex Kussendrager, "De Beeldenaar" November/December 2012 36e jaargang nr 6.

 


 

Leidse penning (Letter E)

 

Bodemvondst Rob (Speerpunt)

 

 

Leidse (Wijk ?) penning.

De juiste functie/datering van deze penning is onbekend.

 

Materiaal: Lood/tin legering.

Diameter: 18 mm.

Massa: 2,10 gram.

Aanmaakplaats: z.pl. Leiden.

Datering: z.j. Ca. 17e eeuw à 18e eeuw.


Voorzijde: Binnen een gladde buitencirkel,
kerkgebouw getopt met een kruis.

Centraal een (passer) punt.


Keerzijde: Binnen een gladde buitencirkel,
de letter E

Centraal een (passer) punt, weggewerkt in de letter E.
(Deze bestaan ook met de letters A,B,C & D)
Vermoedelijk staat dit voor wijk E ?

Bron: Allex Kussendrager, "De Beeldenaar" November/December 2012 36e jaargang nr 6.

 


 

Leidse penning (Letter E)

 

Bodemvondst, Hans.

 

 

Leidse (Wijk ?) penning.

Voorzien van een gecentreerde doornageling.

De juiste functie/datering van deze penning is onbekend.

 

Materiaal: Lood/tin legering.

Diameter: 18 mm.

Massa: 1, 89 gram.

Aanmaakplaats: z.pl. Leiden.

Datering: z.j. Ca. 17e eeuw à 18e eeuw.


Voorzijde: Binnen een gladde buitencirkel,
kerkgebouw getopt met een kruis..

 


Keerzijde: Binnen een gladde buitencirkel,
de letter E


Bron: Allex Kussendrager, "De Beeldenaar" November/December 2012 36e jaargang nr 6.


 

Méreau de la Cathédrale Saint-Aubin Namur.

Uit de collectie, Paul Callewaert.

 

Mereaux de la Cathédrale Saint-Aubin.

Juiste functie/datering van deze penning, is niet gekend.

 

 

Materiaal: Lood/tin legering.

Massa: 5,53 gram.

Diameter: 19,5 mm.

Slagplaats: z.pl. Namen.
Datering: z.j. Ca. 18e eeuw.


Voorzijde:
Binnen een driedubbele parelrand.

In het veld, een patriarchaal kruis.

Ter weerszijden de letters  S / A
Saint-Aubin.

 


Keerzijde: Binnen een driedubbele parelrand.

In het veld, een patriarchaal kruis.

Ter weerszijden de letters  S / A
Saint-Aubin.


 

Penning Saint-Pierre, Douai.

Uit de collectie van, Dimidov.

 

 

 

 

Méreaux/penning Collégiale Saint-Pierre.

Lichte slagbarst.

 

Materiaal: Messing.

Massa: 2,10 gram.
Diameter: 21 mm.
Aanmaakplaats: z.pl.  Kapittelkerk Sint-Pieter Douai.
Datering: z.j. Ca. 18e eeuw.


Voorzijde: Binnen een sierrand.

Een vierpas, gelelied aan de toppen van de binnenbogen.

Twee gekruiste sleutels.

 

Keerzijde: Binnen een sierrand.

Een gelelied kruis, met in het hart een edelsteen.

In de kwartieren de letters:

C / P / S / P

Voluit: CaPitulum Sancti Petri.

Wat wil zeggen: De hoofdkerk Sint-Pieter.

 

Lit.L. Dancoisne et Delanoy, Monnaies, Médailles et Jetons de Douai, Pl. VI nr.1.


 

Presentiepenning Chirurgijnsgilde Amsterdam.

Bodemvondst Axel.

 

 

Chirurgijnspenning/Presentiepenning Amsterdamse Chirurgijnsgilde.

 

Materiaal: Koper.
Diameter: 45 mm.
Massa: 27,5 gram.

Aanmaakplaats: z.pl. Amsterdam.

Datering: z.j. eind 17e eeuw en 18e eeuw.


Voorzijde: Binnen een dubbele gladde band, een sierlijst.
Het gekroonde stads-wapenschild van Amsterdam,
gehouden door twee staande leeuwen.
Met daaronder, een open veld.
Voor de naam van de heelmeester/bezitter en het desbetreffende jaartal/nummer.
(Hier in dit geval niet ingevuld)
De sierlijst sluit onderaan met een doodshoofd.


Keerzijde: Binnen een dubbele gladde band.
Een staand skelet, met in de rechterhand een zeis.
Het linkerhand rustend op een zandloper.
De zandloper is geplaatst op een grafsteen.
Onderaan, enige bloemen en bloembladeren aan de voeten van het geraamte.


Lit.: Minard-Van Hoorebeke 90; Wittop Koning Amsterdam 6,1.

 

Chirurgijnspenningen-Presentiepenningen:


De Amsterdamse chirurgijns kregen een presentiepenning bij het behalen van het chirurgijnsexamen aan het einde van de chirurgijnsopleiding. Een presentiepenning diende als lidmaatschapspenning en werd gebruikt te
r controle van de aanwezigheidsplicht bij gildebijeenkomsten. De oudste presentiepenning dateert van 1620. We weten niet wie de eigenaar was, omdat deze penning alleen is genummerd. Het skelet op de voorzijde van de penning is gebaseerd op een afbeelding uit het werk van Vesalius en was onderdeel van het wapen van het Amsterdamse chirurgijnsgilde. Deze afbeelding van het skelet bleef bewaard in het wapen van de Nederlandse Vereniging voor Heelkunde, opgericht in 1902.

Al spoedig veranderde het gilde de administratieve gebruiken door niet langer penningen op nummer maar op naam uit te geven. Uit de tweede serie presentiepenningen is een exemplaar van de chirurgijn Hendrick Smeeckes bewaard gebleven. Smeeckes is afgebeeld op een groepsportret van de overlieden uit 1706 Zijn oom droeg dezelfde naam en was wellicht de eerste bezitter van de Smeeckes-penning.
Rond 1680 gaf het gilde een derde serie presentiepenningen uit. Van dit type zijn de exemplaren van de chirurgijns Isaac Hendricksz Hartman (1632-1684), Pieter Cleeveringh van Vijve (1697-1770) en Pieter Jas bewaard gebleven. Allen zijn afgebeeld op schilderijen van het gilde. Hartman ontving de prestigieuze zilveren penning aan het einde van zijn bestuursperiode, toen hij de deken van het gilde was. Op de penning is de Dood naast een zandloper afgebeeld, een verwijzing naar de vergankelijkheid van het bestaan. Beroepsmatig werden chirurgijns regelmatig geconfronteerd met dit ‘memento mori’-thema. De keerzijde toont het stadswapen van Amsterdam en een inscriptie met de naam van de chirurgijn.

Pieter Cleeveringh van Vijve kreeg zijn presentiepenning bij zijn chirurgijnsexamen in 1724. Hij staat afgebeeld op de anatomische les van Dr. Willem Röell uit 1728 in de rol van collegemeester. Van Pieter Jas is een overeenkomstige presentiepenning bewaard gebleven. Jas staat afgebeeld op de anatomische les van Petrus Camper uit 1758. Vanaf 1740 nam het gilde een laatste serie presentiepenningen met een bredere rand in gebruik. De presentiepenningen uit de verschillende tijdsperioden verschillen weliswaar van uiterlijk, maar hebben wel steeds dezelfde functie gehad.


 

Knechtenpenning Chirurgijnsgilde Amsterdam.

Bodemvondst Rik Bak.

 

 

Knechten-penning Amsterdamse chirurgijnsgilde.

 

Materiaal: Koper.
Diameter: 35 mm.
Massa: 15 gram.

Aanmaakplaats: z.pl. Amsterdam.

Datering: z.j.  eind 17e eeuw begin 18e eeuw.


Voorzijde: Binnen een dubbele gladde band,
Een sierlijst met het gekroonde stadswapen van Amsterdam.
Zonder staande leeuwen.
Met daaronder de naam van de heelmeester/bezitter.
Mr. maerten . / Pelser
De sierlijst sluit onderaan met een doodshoofd.


Keerzijde: Binnen een dubbele gladde band.
Een staand geraamte, met in de rechterhand een zeis.
Het linkerhand rustend op een zandloper.
De tijdsmeter is geplaatst op een grafsteen.
Aan de voeten van het skelet, enige plant en bloemenvegetatie.


Lit.: Minard-Van Hoorebeke 90; Wittop Koning Amsterdam 6,7; Dirks 1.9; Keuzenkamp 669.

Knechtenpenningen

 

Knechten hadden een aanwezigheidsplicht bij anatomische lessen en bij het onderwijs van de praelector anatomiae. Het gilde reguleerde de aanwezigheidsplicht van knechten bij officiële bijeenkomsten met behulp van een kleine penning. De knechtenpenning is een versimpelde uitvoering van een presentiepenning. De penning is niet voor niets kleiner, knechten hadden hiërarchisch gezien een lagere rang dan de meester-chirurgijns. De 5 nog bekende exemplaren dragen allemaal de naam van een knecht die succesvol examen had gedaan aan het einde van de 17e of 18e eeuw. De gildereglementen van 1685 en de ordonnantie van 1789 bevestigen dat er knechtenpenningen geweest zijn.7 Daarin staat geschreven dat ‘de mr. Chirurgijns, mr. Apothekers mitsgaders hare knegts van haar respectieve overluyden een penning, daar hare naam op staan, moeten ontfangen, om in’t ingaan te vertoonen’.


 

Permissie-penning VOC.

Bodemvondst Pieter de Breuk.

 

 

Permissie/legitimatie-penning VOC

Perforatie, voor hangtouwtje.

 

Materiaal: Lood/tin legering.Massa: 16,81 gram.

Afmetingen: 29 mm x 28 mm.
Aanmaakplaats: VOC Kamer Amsterdam
Datering: Ca. 1602-1800


Voorzijde: Binnen een dieper ingeslagen rond vlak.
De letter A (voor Amsterdam)
Met daaronder het gespiegelde VOC monogram.
Wat staat voor de "Vereenigde Oostindische Compagnie".


Keerzijde: Blanco.

 

Lit: De Beeldenaar, Jan Pelsdonk 2009-5.244.

 

Af en toe worden er in Nederland loden penningen gevonden met het voc-monogram.
In 2008 vond de heer Von Héjjas 
er een aan de Westelijke Oude Havendijk
in Middelburg.

Een jonge detectorpiloot vond er op dezelfde dijk in 2009 nog eens drie.

Eerder  in 1972 zijn tijdens een noodopgraving in de Sarphatistraat te Amsterdam ook twee dergelijke voc-penningen gevonden.

Al deze penningen zijn met veel ijver door Von Héjjas nagetekend.

Bij zijn speurtocht naar meer informatie kwam hij terecht bij de heer Mevius, die hem vertelde dat het legitimatiepenningen waren, bestemd voor scheepslui of matrozen.
Von Héjjas vertelt:

Ze mochten van de betaalmeester alleen hun schip verlaten als ze een permissiepenning hadden.
Eenmaal van boord kon zo worden gecontroleerd of iemand met toestemming
zijn schip had verlaten.

Wie ongeoorloofd van boord was, riskeerde lijfstraffen.
Na terugkeer op het schip moest de penning weer worden ingeleverd.
Net als veel andere loden penningen zijn ook deze stukken met raadsels omgeven.
De ongedateerde penningen zijn aan de hand van de exemplaren mét
jaartal in de achttiende eeuw te plaatsen.
Echter, als we naar parallellen zoeken bij de bakenloden is de productie mogelijk
al in de tweede helft van de zeventiende eeuw begonnen.

De koppeling met de voc is overduidelijk aanwezig, niet alleen vanwege het monogram, maar ook door de vindplaatsen Middelburg en Amsterdam.
In Nederland monsterden de opvarenden af en hoefden zich niet te legitimeren.
Een administratieve functie zullen ze vermoedelijk wel hebben gehad, maar welke?
Zijn de penningen overzee gebruikt in de plaatsen waar een schip voor anker ging?
Op de manier zoals hierboven is beschreven?
Waarom zijn ze niet ingeleverd?
Of werden ze juist in de Nederlanden gebruikt om de eigenaar in dienst van de
VOC een jaar lang te vrijwaren van het betalen van een veerpont of tolgeld?
Wie het weet, mag het zeggen…
LITERATUUR
j.a. von héjjas Over een loden ‘matrozenpenning’
MUNTEN-NIEUWS (oktober 2008).
j.a. von héjjas Over drie ‘matrozenpenningen’
MUNTEN-NIEUWS (juni 2009).


 

Permissie-penning VOC.

Bodemvondst Pieter de Breuk.

 

 

Permissie/legitimatie-penning VOC

 

 

Materiaal: Lood/tin legering.

Massa: 33,65 gram.

Afmetingen: 35 mm x 36 mm.
Aanmaakplaats: VOC Kamer Amsterdam 
Datering: Ca. 1602-1800


Voorzijde: Binnen een dieper ingeslagen rond stemelvlak.

Een parelcirkel, met daarbinnen.
De letter A (Amsterdam)
Met daaronder het VOC logo.
Wat staat voor de "Vereenigde Oostindische Compagnie".


Keerzijde: Blanco.

 

Lit: De Beeldenaar, Jan Pelsdonk 2009-5.244.

 


 

Penning wapenschild "Portugal".

Bodemvondst, Hylke Roorda.

 

 

 

Achthoekige penning met wapen van Portugal.

Geslagen ipv gegoten penning.

De juiste functie/datering/plaats van deze penning is niet gekend.

 

Materiaal: Lood/tin legering.

Massa: 3,78 gram.

Afmetingen: 19 mm. x 19 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Onbekend.
Datering: z.j. Onbekend Ca. 18e eeuw.


Voorzijde:  Binnen een omschrift tussen twee cirkels.

✠ REMAN... (PO)RTVGALIS

Centraal, gekroond Portugees wapenschild.

 

Keerzijde: Blanco.