Samenvatting "Annunciatie-(draag)penning".

Naar aanleiding van diverse inzendingen, en vraag tot determinatie blijkt dat er een diversiteit bestaat onder de noemer "Annuciatie-(draag) penningen".

Diverse mensen zijn dan ook begaan, met het ontrafelen van deze soort penningen. Vandaar, deze aparte rubriek.

 

 


 

 

Rimidi (DVVL)

 

De (draag)penningen verschillen niet wezenlijk maar er zijn toch redenen om ze algemener toe te schrijven, namelijk :

De diameter bedraagt 23 mm en de voorzijde en keerzijde(niet altijd) zijn gespiegeld voorgesteld.

Het is een betrekkelijk vaak voorkomende vondst, gevonden in heel Vlaanderen. Opvallend is ook dat er nog geen twee volledig identieke gevonden zijn, dit kan wijzen op een "lange productieperiode" en/of een algemeen "gebruikt" iets, want ook in Nederland worden ze bij regelmaat boven gespit...

 

L Minard Van Hoorebeke determineerde een gelijkaardige penning als een weeshuizenpenning van de stad Leuven :

 

Voorzijde : De voorzijde verbeeldt de boodschap aan de Maagd Maria / de moeder van den aanstaande Zaligmaker der mensen bevindt zich in haar slaapvertrek en ligt geknield voor hare bidbank. Achter haar zit een gevleugelde engel die met opgeheven handen haar de verblijdende boodschap brengt dat zij moeder zal worden van den Zoon Gods. Tot bevestiging zijner woorden zweeft de Heiligen Geest onder de gedaante eener duif boven haar hoofd. Omringd met een gepareld randje.

Keerzijde : De achterzijde voert een schild in twee deelen gescheiden; rechts beladen met het Heilig Hart met twee voeten er onder en twee handen er boven / en links een miskelk met hostie. Het schild vastgehouden door twee weeskinderen. Op den achtergrond het lijdenskruis met het boord (bord) en de letters INRI. Rechts van het kruis de sponsstok waarmede men den dorst laafde van de Zaligmaker / en links de speer waarmede men hem doorstak. Omrand gelijk de voorzijde.

 

(Tekst uit L Minard Van Hoorebeke deel II pag 197/198 en fig 344)

 


 

Janni Fender stelde ons volgende hypothese voor : 

Annunciatie (annuntiatie), Verkondiging, Maria-Boodschap of Aankondiging van de Heer (Annuntiationis Domini in het Latijn) is het hoogfeest ter gedachtenis van de aankondiging (annunciatie) van de geboorte van Jezus aan Maria.

In de Orthodoxe Kerk en Rooms-katholieke Kerk valt deze feestdag op 25 maart, dus negen maanden voor Kerstmis.

 

Een draagpenning ter ere van het hoogfeest op 25 maart van de aankondiging van de Heer , niet plaatselijk of regionaal gebonden dus eerder een algemeen verschijnsel.

 


 

Hanneke van Asperen

("Kunera" & "Werkgroep Stichting Middeleeuwse Religieuze en Profane Insignes")

Op de ene zijde is de Annunciatie afgebeeld met Maria onder een baldakijn links en op de andere zijde twee engelen met het wapen van Christus dat op de ene helft de vijf wonden heeft (hart in het midden) en op de andere helft de hostie en kelk (het lichaam en bloed van Christus).

Achter het wapen zijn enkele passie-instrumenten voorgesteld: het kruis, de lans en de stok met de spons.

Uiteraard is het soms op andere versies beter zichtbaar.

Ik denk dat Minard Van Hoorebeecke deze hangers wat voorbarig aan Leuven toeschreef. Uiteraard willen we natuurlijk ook altijd graag een plaats toekennen aan insignes, maar dit is niet altijd mogelijk, of zelfs zinvol.

Deze hangers worden in zulke grote getalen teruggevonden en op verschillende plaatsen. Allemaal wijken ze weer net een beetje af.

Ik vermoed dat ze eerder op verschillende plaatsen vervaardigd en in ieder geval verkocht zullen zijn, om tegemoet te komen aan een breed gevoelde devotie voor Maria en de Passie van Christus.

Ze konden bijvoorbeeld aan gebedssnoeren worden gehangen waarbij enkele gebeden Ave Marias (gebaseerd op de engelengroet die Gabriel uitte toen hij Maria kwam vertellen dat zij een kind zou krijgen) werden afgewisseld met Pater Nosters en overdenkingen met betrekking tot de Passie van Christus.

De elementen waaruit de rozenkrans was opgebouwd, zien we ook terug op deze hangers.

Hangers als deze, klein, rond, dubbelzijdig en met een oogje aan de bovenzijde, werden vooral aan het einde van de vijftiende eeuw en in de zestiende eeuw populair.

De datering in de eerste helft van de zestiende eeuw lijkt juist.

 


 H.J.E. van Beuningen (✠), A.M. Koldeweij, D. Kicken (), H. van Asperen.

 

Heilig & Profaan deel III, Pag.223.

 

In Mechelen werden ten minste zeventien van dergelijke ronde, dubbelzijdige insignes gevonden, nu in diverse particuliere collecties.

Aan de voorzijde knielt Maria achter een bidstoel, terwijl zij de boodschap van de aartsengel Gabriël ontvagt.

De Annuciatie lijkt zich in de buitenlucht af te spelen; Maria zit voor een tentvormig baldakijn, soms links, soms rechts op het insigne. 

De Heilige Geest zweeft boven haar.

Op de keerzijde presenteren twee staande engelen een schild dat rust tegen het kruis en de stok met de spons en de speer, enkele van de lijdenswerktuigen van Christus.

Het schild is verdeeld in twee velden.

Het ene toont het hart van Christus met de zijwonde omringd door de andere vier, soms nog bloeddruppelende kruiswonden.

Op het andere veld is een hostie boven een kelk afgebeeld:

het brood en de wijn, het lichaam en bloed van Christus.

Genoemde ellementen herinneren aan de menswording van Christus en de verlossing van de mensheid door zijn kruisdood, een gebeurtenis die tijdens de Eucharistie herhaald wordt.

Afwijkend is een andere vondst uit Waddinxveen waarbij het schild niet tegen het kruis en de Arma Christi is geplaatst maar tegen een boom.

Wellicht is dit een verwijzing naar de "Boom des levens" uit het aards paradijs ie immers gelijk werd gesteld met Christus zelf.

De insignes zullen gezien het onderwerp en het ontbreken van een plaatsaanduiding ongetwijfeld bestemd geweest zijn voor algemene devotie; ze zijn niet noodzakelijkerwijs afkomstig uit een pelgrimsoord.

Het grote aantal vondsten in Mechelen doet de vraag rijzen of de uit de eerste helft van de zestiende eeuw stammende hangers wellicht in deze stad gemaakt zijn.

 

 


 

 

 

Annunciatie (draag)penning (Ann 01)

Bodemvondst, Wim De Sutter.

 

 

Materiaal: Lood/tin legering.

Massa: 2,6 gr

Diameter: 18 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Onbekend.

Datering: z.j. vanaf 1500-1550

 

Voorzijde: Binnen een gladde boord.

De boodschap aan de Maagd Maria.

De H. Maria bevind zich in haar slaapvertrek,

gezeten op haar bedstee/baldakijn (links).

Een staande gevleugelde engel, met opgegeven hand.

Verkondigd haar de boodschap, dat zij moeder zal worden van de Zoon Gods.

Daartussen zweeft de H. Geest in de gedaante van een duif.

Onderaan een lege afsnede.

 

Keerzijde: Binnen een gladde boord.

Een ingedeukt wapenschild, in twee delen.

Rechts, beladen met het H. Hart,

met twee voeten eronder en twee handen er boven (?).

Links, een miskelk met hostie.

Het schild vastgehouden door twee staande engelen.

Achter het wapenschild, het lijdenskruis met de attributen. (Sponsstok en speer)

 

Lit.: Heilig en Profaan deel III pag 224-225. L. Minard-Van Hoorebeke 344 Leuven.

 


 

Annunciatie (draag)penning (Ann 02)

Bodemvondst, Eric Aerts.

 

 

Sporen van afgebroken draagoogje.

 

Materiaal: Lood/tin legering.

Massa: 2,12 gram.

Diameter: 16,5 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Onbekend.

Datering: z.j. vanaf 1500-1550

 

Voorzijde: Binnen een parelcirkel.

De boodschap aan de Maagd Maria.

De H. Maria bevind zich in haar slaapvertrek, 

geknield voor haar bedstee/baldakijn (links).

Een rechtopstaande gevleugelde engel, met opgegeven hand. 

Verkondigd haar de boodschap, dat zij moeder zal worden van de Zoon Gods.

Daartussen zweeft de H. Geest in de gedaante van een duif.

Onderaan de letters:

 INRI

 

Keerzijde: Binnen een parelcirkel.

Een wapenschild, in twee delen.

Rechts, beladen met het H. Hart, met twee bollen eronder en twee bollen er boven.

(de vier kruiswonden voorstellend)

Links, een miskelk met hostie.

Het ingedeukt schild vastgehouden door twee engelen.

Achter het wapenschild, het lijdenskruis met de attributen. (Sponsstok en speer)

 

Lit.: Heilig en Profaan pag deel III 224-225. L. Minard-Van Hoorebeke 344 Leuven.

 


 

Annunciatie (draag)penning (Ann 03)

Bodemvondst, Kris Van Den Berghe.

 

 

Sporen van afgebroken draagoogje.

 

Materiaal: Lood/tin legering.

Massa: 8,61 gram.

Diameter: 29 mm x 21 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Onbekend.

Datering: z.j. vanaf 1500-1550

 

Voorzijde: Binnen een gladde boord.

De boodschap aan de Maagd Maria.

De H. Maria bevind zich in haar slaapvertrek, 

geknield aan haar bedstee/baldakijn  (links).

Een staande (lang ?) gevleugelde engel, met opgegeven hand. 

Verkondigd haar de boodschap, dat zij moeder zal worden van de Zoon Gods.

Daartussen zweeft de H. Geest in de gedaante van een duif.

 

 

Keerzijde: Binnen een gladde boord.

Een wapenschild, in twee delen.

Rechts,een miskelk met hostie.

Links, beladen met het H. Hart, met twee bollen eronder en twee bollen er boven.

(de vier kruiswonden voorstellend)

Het ingedeukt wapenschild vastgehouden door twee engelen, met hoofddeksel (?).

Achter het wapenschild, het lijdenskruis met de attributen. (Sponsstok en speer)

 

Lit.: Heilig en Profaan pag deel III 224-225. L. Minard-Van Hoorebeke 344 Leuven.

 


 

Annunciatie (draag)penning (Ann 04)

Bodemvondst, Mike Creemers.

 

 

Sporen van afgebroken draagoogje.

 

Materiaal: Lood/tin legering.

Massa: 2,4 gram.

Diameter: 18 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Onbekend.

Datering: z.j. vanaf 1500-1550

 

Voorzijde: Binnen een parelcirkel.

De boodschap aan de Maagd Maria.

De H. Maria bevind zich in haar slaapvertrek, 

geknield voor haar bedstee/baldakijn (links).

In haar linkerhand, iets vasthoudend (?).

Een rechtopstaande gevleugelde engel, met opgegeven rechterhand. 

Verkondigd haar de boodschap, dat zij moeder zal worden van de Zoon Gods.

Daartussen zweeft de H. Geest in de gedaante van een duif.

Onderaan een afnede met letters:

 LOVI N(?)

Louvain (Leuven)

 

Keerzijde: Binnen een parelcirkel.

Een wapenschild, in twee delen.

Rechts, beladen met het H. Hart,

Met twee keer twee open wonden

met bloeddruppels, onder en boven het hart.

(de vier kruiswonden voorstellend)

Links, een miskelk met hostie.

Het ingedeukt schild vastgehouden door twee engelen met lange vleugels.

Achter het wapenschild, het lijdenskruis met de attributen. (Sponsstok en speer)

 

Lit.: Heilig en Profaan pag deel III 224-225. L. Minard-Van Hoorebeke 344 Leuven.

 


 

 

Annunciatie (draag)penning (Ann 05)

Bodemvondst, Vincent van der Klaauw.

 

 

Sporen van afgebroken draagoogje.

 

 

Materiaal: Lood/tin legering.

Massa: 2 gram.

Diameter: 15 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Onbekend.

Datering: z.j. vanaf 1500-1550

 

Voorzijde: Binnen een parelcirkel.

De boodschap aan de Maagd Maria.

De H. Maria in geknielde pose, voor haar bedstee/baldakijn.

Een rechtopstaande gevleugelde engel, met opgegeven hand. 

Verkondigd haar de boodschap, dat zij moeder zal worden van de Zoon Gods.

Daartussen zweeft de H. Geest in de gedaante van een duif.

 

 

Keerzijde: Binnen een parelcirkel.

Een wapenschild, in twee delen.

Rechts,een miskelk met hostie.

Links, beladen met het H. Hart, 

Met twee keer twee open wonden, onder en boven het hart.

(de vier kruiswonden voorstellend)

Het ingedeukt schild vastgehouden door twee engelen.

Achter het wapenschild, het lijdenskruis met de attributen. (Sponsstok en speer)

 

Lit.: Heilig en Profaan pag deel III 224-225. L. Minard-Van Hoorebeke 344 Leuven.

 


 

 

Annunciatie (draag)penning (Ann 06)

Bodemvondst, Mario Raeymaekers.

 

 

Sporen van afgebroken draagoogje.

Gefragmenteerde (draag) penning, deels niet meer juist te beschrijven.

 

Materiaal: Lood/tin legering.

Massa: 2 gram.

Diameter: 16 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Onbekend.

Datering: z.j. vanaf 1500-1550

 

Voorzijde: Binnen een parelcirkel.

De boodschap aan de Maagd Maria.

De H. Maria in geknielde pose, voor haar bedstee/baldakijn.

Een rechtopstaande breed gevleugelde engel, met opgegeven hand. 

Verkondigd haar de boodschap, dat zij moeder zal worden van de Zoon Gods.

Daartussen zweeft de H. Geest in de gedaante van een duif.

 

 

Keerzijde: Binnen een parelcirkel.

Een wapenschild, in twee delen.

Rechts,een miskelk met hostie.

Links, beladen met het H. Hart, 

Met twee keer twee open wonden, onder en boven het hart.

(de vier kruiswonden voorstellend)

Het ingedeukt schild vastgehouden door twee gevleugelde engelen.

Achter het wapenschild, het lijdenskruis met de attributen. (Sponsstok en speer)

 

Lit.: Heilig en Profaan pag deel III 224-225. L. Minard-Van Hoorebeke 344 Leuven.

 


 

Annunciatie draagpenning (Ann 07)

Bodemvondst, Pieter De Breuk.

 

 

Draagoogje nog aanwezig.

 

Materiaal: Lood/tin legering.

Massa: Onbekend.

Diameter: 21 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Onbekend.

Datering: z.j. vanaf 1500-1550

 

Voorzijde: Binnen een gladde buitencirkel.

De boodschap aan de Maagd Maria.

De H. Maria bevind zich in haar slaapvertrek, 

zittende op haar bedstee (links).

In haar linkerhand, een boek/bijbel vasthoudend (?).

Een rechtopstaande gevleugelde engel, met opgegeven rechterhand. 

Verkondigd haar de boodschap, dat zij moeder zal worden van de Zoon Gods.

Daartussen zweeft de H. Geest in de gedaante van een duif, omgeven in een stralenkrans.

Onderaan de letters:

 ANT... (?)

Antwerpen (?)

 

Keerzijde: Binnen een gladde buitencirkel.

Een wapenschild, in twee delen.

Rechts, een miskelk met zwevende hostie.

Links,beladen met het H. Hart, 

Met twee keer twee open wonden 

met drie bloeddruppels, onder en boven het hart.

(de vier kruiswonden voorstellend)

Het ingedeukt schild vastgehouden door twee engelen met  vleugels.

Achter het wapenschild, het lijdenskruis met de attributen. (Sponsstok en speer)

 

Lit.: Heilig en Profaan pag deel III 224-225. L. Minard-Van Hoorebeke 344 Leuven.

 


 

Annunciatie draagpenning (Ann 08)

Bodemvondst, Johan Dils.

Sporen van afgebroken draagoogje.

Materiaal: Lood/tin legering.

Massa: Onbekend.
Diameter: Onbekend.
Aanmaakplaats: z.pl. Onbekend.
Datering: z.j. vanaf 1500-1550

Voorzijde: Binnen een parelcirkel.
De boodschap aan de Maagd Maria.
De H. Maria bevind zich in haar slaapvertrek, 
geknield voor haar bedstee/baldakijn (links).
In haar linkerhand, iets vasthoudend (?).
Een rechtopstaande gevleugelde engel, met opgegeven rechterhand. 
Verkondigd haar de boodschap, dat zij moeder zal worden van de Zoon Gods.
Daartussen zweeft de H. Geest in de gedaante van een duif.
Onderaan een afnede met letters:
AИO
De letter N staat gespiegeld.


Keerzijde: Binnen een parelcirkel.
Een wapenschild, in twee delen.
Links, beladen met een open wonde.
Met grote bloeddruppel.
(de vier kruiswonden voorstellend)
Onder de bloeddruppel nog twee open wonden.

Rechts, een miskelk met hostie.

Het ingedeukt schild vastgehouden door twee engelen met vleugels.
Achter het wapenschild, het lijdenskruis met de attributen. (Sponsstok en speer)

Lit.: Heilig en Profaan pag deel III 224-225. L. Minard-Van Hoorebeke 344 Leuven.