Trotseer/Traceer/Dak-loodjes.

Trotseerloodjes of loodplaatjes zijn een Noord-Nederlands gebruik.

Bij het maken van (vooral met leien bedekte) daken werden vroeger geen kopse pannen gebruikt op de randen, maar werd de rand afgedekt met een loodslab.

Deze loodslab diende verankerd worden benageling.

Bij het vastspijkeren ontstaat een nagelgat in het lood, waardoor water naar binnen kan sijpelen.

Omdat vroegere spijkers van gesmeed ijzer waren, die na verloop van tijd wegroesten.

Om dit inregenen en verroesten te voorkomen werd vroeger (en ook tegenwoordig nog wel bij restauraties) in Noord-Nederland elke spijker afgeschermd met een zogenaamd trotseerloodje.

Dit loodje wordt boven het spijkergat over de spijker gesoldeerd en heeft dus een vergelijkbare werking als een dakpan.

Ook komen trotseerloodjes voor op zijkanten van dakkapellen en op vele plaatsen waar lood of zink met spijkers vastgezet werd.

De trotseerloodjes werden in vroeger tijden gebruikt als een soort visitekaartje van de loodgieter door plaatjes te gieten voorzien van zijn naam of initialen.

Vanaf welk moment loodgieters en leiendekkers deze techniek zijn gaan gebruiken is niet bekend.

De oudst bekende trotseerloodjes dateren uit het eind van de 16e eeuw. Daarvoor zullen zeer waarschijnlijk ook loodjes zijn toegepast maar hiervan is niets meer bewaard gebleven.

Tot begin deze eeuw werden alle oude loodjes bij restauratie gewoon omgesmolten als oud lood.

 

Hoe zien trotseer/traceerloodjes er uit?

 

Over het algemeen zijn trotseerloodjes schildvormige stukjes lood met een afmeting van circa 5 tot 7 centimeter breed en 5 tot 10 centimeter lang.

De bovenkant is altijd recht om vast te solderen boven het spijkergat.

De voorkant is meestal voorzien van de naam of initialen van de loodgieter; vaak wordt ook een jaartal aangebracht.

Verder worden er vaak loodgietersgereedschappen op afgebeeld: erg algemeen zijn de soldeerbouten in verschillende vormen en maten, alsmede leihamers (vaak werd het loodgieten en het leidekken door dezelfde persoon gedaan) en waterpompen (ook waterpompen waren vroeger een produkt van de loodgieter).

Vaak is aan de vorm of de afbeeldingen op de loodjes te zien uit welke streek of stad de trotseerloodjes afkomstig zijn.

 

 

 


 

Trotseerlood, Alkmaar (?) CP/LH (01)

Bodemvondst, Tim Berg.

 

 

Enkelzijdige trotseerlood, met de initialen CP/LH

 

 

Materiaal: Lood.

Massa: 40 gram.

Afmetingen: 60 mm. x 45 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. (Alkmaar ?)
Datering: z.j. Ca. eind 17e eeuw begin 18e eeuw.


Voorzijde: Gelegen op een schildvormig veld.

Leihamer, geflankeerd met de letters.

C / P

L / H

Het geheel omsloten met een gladde schildvormig boord.

 

Keerzijde:  Blanco.

 

 

 


 

Trotseerlood, Alkmaar (?) CP/LH (02)

Bodemvondst, Stan Hoenderdos.

 

 

Enkelzijdige trotseerlood, met de initialen CP/LH

Licht gefragmenteerd aan de bovenzijde, door gebruik.

 

 

Materiaal: Lood.

Massa: Onbekend.

Afmetingen: 60 mm. x 45 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. (Alkmaar ?)
Datering: z.j. Ca. eind 17e eeuw begin 18e eeuw.


Voorzijde: Gelegen op een schildvormig veld.

Leihamer, geflankeerd met de letters.

C / P

L / H

Het geheel omsloten met een gladde schildvormig boord.

 

Keerzijde:  Blanco.

 

 

 


 

Trotseerlood, Delft I.V.SB 1735

Bodemvondst, Annelies ten Cate.

 

 

Enkelzijdige trotseerlood, I van Stolberg.

 

 

Materiaal: Lood.

Massa: 50 gram

Afmetingen: 68 mm. x 55 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Delft.
Datering: 1735


Voorzijde: Gelegen op een schildvormig veld.

Vijf gereedschappen van hun beroep.

Leihamer, soldeerbout, passer, loodmes en gietkan.

En twee afbeeldingen, die verwijzen naar hun specialiteit.

De waterpomp en dakwerk.

Onder de afbeeldingen de letters I.V.SB

I van Stolberg.

Onder de letters, het jaartal 1735
Het geheel omsloten met een gladde schildvormig boord,

onderaan aan de letters, opgekruld.

 

Keerzijde:  Blanco.

 

 

Lit.: P.P. Steijn, Meestertekens op het dak, Delft pag.55.

 

Onder deze naam zijn diverse variaties bekend.

Waaronder 10 verschillende jaartallen tussen 1741 en 1768.

 

 


 

Trotseerlood, Delft FWB Ca. 1860

Bodemvondst, Pieter de Breuk.

 

 

 

Enkelzijdige trotseerlood, Frederik Willem Braat.

 

 

Materiaal: Lood.

Massa: 85 gram

Afmetingen: 80 mm. x 55 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Delft.
Datering: z.j. Ca. 1860.


Voorzijde: Gelegen op een schildvormig veld.

Vijf gereedschappen van hun beroep.

Leihamer, soldeerbout, passer, loodmes en gietkan.

En twee afbeeldingen, die verwijzen naar hun specialiteit.

De waterpomp en dakwerk.

Onder de afbeeldingen de letters F.W.B

Frederik Willem Braat.
Het geheel omsloten met een gladde schildvormig boord,

onderaan aan de letters, opgekruld.

 

Keerzijde:  Blanco.

 

 

Lit.: P.P. Steijn, Meestertekens op het dak, Delft pag.56 afb.6.

 

 


 

Trotseerlood, Deventer H. Heiligers.

Enkelzijdige trotseerlood, H. Heiligers.

Drie kleine spijkergaatjes.

 

 

Materiaal: Lood.

Massa: 74 gram

Afmetingen: 70 mm. x 55 mm.

Aanmaakplaats: Deventer.
Datering: z.j. Ca. 20e eeuw.


Voorzijde: Gelegen op een schildvormig veld.

Een leihamer, waarin de plaatsnaam:

DEVENTER

Links en rechts boven de hamer, kleine kroontjes.

Links, een passer.

Rechts, een hefboomschaar.

Onder het leidekkers-gerei de letters:

H. HEILIGERS .

 

 

Keerzijde: Blanco.

 

 

 

 

 


 

Trotseerlood, Deventer IH 1778

Bodemvondst, Paul Meijerink.

 

 

 

Enkelzijdige trotseerlood, vermoedelijk familie Hoeberink.

 

 

Materiaal: Lood.

Massa: 77,3 gram

Afmetingen: 74 mm. x 65 mm.

Aanmaakplaats: Deventer.
Datering: 1778


Voorzijde: Gelegen op een schildvormig veld.

Een gekroonde leihamer.

Waarin in drie regels:

DE / VEN / TER

Geflankeerd met de letters I : H :

Vermoedelijk J. Hoeberink

in de vier hoeken het gesplitst jaartal 1778

 

Keerzijde:  Blanco.

 

 

Lit.: P.P. Steijn, Meestertekens op het dak, Deventer pag.16 afb.6.

 

 


 

Trotseerlood, Deventer/Hummelo (?) W. De Vries 1853.

Enkelzijdige trotseerlood, W. De Vries.

Spijkergat.

 

 

Materiaal: Lood.

Massa: Onbekend.

Afmetingen: 70 mm. x 59 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. vermoedelijk Deventer/Hummelo.
Datering: 1853


Voorzijde: Gelegen op een schildvormig veld.

Verdeeld in drie balken.

In de bovenste balk:

W . DE VRIES

Centraal, een leihamer, en gereedschappen.

Onderaan, het jaartal 1853

 

Keerzijde:  Blanco.

 

 

Lit.: P.P. Steijn, Meestertekens op het dak, Deventer pag.17 afb.11.

 

 


 

Trotseerlood, Dordrecht AV 1750

Bodemvondst, Adriaan Wagemakers.

 

 

 

Enkelzijdige trotseerlood, vermoedelijk Adrianus Vervoore.

 

 

Materiaal: Lood.

Massa: Onbekend.

Afmetingen: 56 mm. x 65 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Dordrecht.
Datering: 1750


Voorzijde: Gelegen op een schildvormig veld.

Een leidekkers-hamer.

Geflankeerd met de letters AV

Vermoedelijk Adrianus Vervoore

Daaronder het jaartal 1750

Het geheel omsloten met een gladde schildvormige boord.

 

Keerzijde:  Blanco.

 

 

Lit.: P.P. Steijn, Meestertekens op het dak, Dordrecht pag.59 afb.17

 

 


 

Trotseerlood, Friesland D/I

Bodemvondst; Sjoerd Kloosterman.

 

Enkelzijdige trotseerlood.

Vermoedelijk, Dauwe Jans

 

Materiaal: Lood.

Massa: 62 gram..

Afmetingen: 50 mm. x 50 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Friesland.
Datering: z.j. Ca. 1653


Voorzijde: Gelegen op een ingedeukt schildvormig veld.

In vier verdeeld wapenschild-motief.

1) Een leihamer, gefankeerd met de initialen D / I

    Douwe Jans

2) Versiert monogram met de letters VSM

3) Drie drielobbige blad met steeltje.

4) Ten halve lijvige tweekoppige adelaar.

 

 

 

Keerzijde:  Blanco.

 

 

Lit.: P.P. Steijn, Meestertekens op het dak, variant op Friesland pag.13 nr.1.

 

 


 

 

Trotseerlood, Groningen E.A. Kuitert.

Bodemvondst, Peter Bakker.

 

Enkelzijdige trotseerlood, E.A. Kuitert.

 

 

Materiaal: Lood.

Massa: 75 gram..

Afmetingen: 79 mm. x 64 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Groningen.
Datering: z.j. Ca. 20e eeuw.


Voorzijde: Gelegen op een ingedeukt schildvormig veld,

rondom met versierde boord.

Een staande leidekkers-hamer.

Links, rechts en onder de hamer de letters E / A / K

E.A. Kuitert. 

 

Keerzijde:  Blanco.

 

Lit.: Website Wim Deknatel , Trotseerloodjes.jouwweb.nl  Groningen;

P.P. Steijn "Meestertekens op het dak" pag.9-10 nr.15.

 

 

 


 

Trotseerlood, Groningen B. Loor. (01)

Bodemvondst, Peter Bakker.

 

Enkelzijdige trotseerlood, B. Loor.

Licht gebombeerd, door gebruik.

Kleine overkrulling, links boven.

 

Materiaal: Lood.

Massa: 53 gram..

Afmetingen: 72 mm. x 66 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Groningen.
Datering: z.j. 1800


Voorzijde: Gelegen op een ingedeukt schildvormig veld,

rondom met versierde boord.

Een staande leidekkers-hamer.

Onder de hamer, de naam van loodgieter/leiendekker.

B . LOOR

 

 

Keerzijde:  Blanco.

 

Lit.: Website, Trotseerloodjes Wim Deknatel.

 

 

 


 

Trotseerlood, Haarlem ICVA 1662

Enkelzijdige trotseerlood.

Doorboring.

Vindplaats, St-Bavo toren. 

Juiste meester loodgieter, is hier niet van gekend.

 

Materiaal: Lood.

Massa: Onbekend.

Afmetingen: 65 mm. x 53 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Haarlem.
Datering: 1662


Voorzijde: Gelegen op een schildvormig veld.

In drie regels:

  I C

  VA (In elkaar staande letters)

166Z

 

Keerzijde:  Blanco.

 

 

Lit.: P.P. Steijn, Meestertekens op het dak, Haarlem pag.38 nr. 7.

 

 


 

 

Trotseerlood, Haarlem DK 1780

Bodemvondst, John Los.

 

 

Enkelzijdige trotseerlood, familie Keün.

 

 

Materiaal: Lood.

Massa: Onbekend.

Afmetingen: 40 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Haarlem.
Datering: 1780


Voorzijde: Gelegen op een schildvormig veld.

Centraal de letters DK

Dirk Keün

Daarboven het jaartal 1780

 

Keerzijde:  Blanco.

 

 

Lit.: P.P. Steijn, Meestertekens op het dak, Haarlem pag.38.

 

Het eerste trotseerlood van de familie Keün dateerd uit 1744.

In de periode 1765 stond Dirk Keün, gekend als "Stads-loodgieter en leydekker"

het loodgietersbedrijf werd opgestart door Dirk Keün, en vervolgens in 1778 werd een compagnonschap opgericht samen met Pieter Keün. 

Meerdere trotseerloodjes van deze familie zijn terug te vinden op de torens van

St-Bavo en de Bakenesserkerk.

Vervolgens eind 1780 ging Pieter zelfstandig werken, en kwam zijn zoon Cornelis in 1819 het bedrijf vervoegen.

Kortom er zijn meerdere trotseerloodjes met grote verscheidenheid van deze familie.

 

 

 

 


 

Trotseerlood, Leiden i i 1703

Bodemvondst, Peter Bakker.

 

Trotseerlood, met initialen i i

Lichte perforatie, door gebruik.

 

 

Materiaal: Lood.

Massa: 73 gram.

Afmetingen: 69 mm. x 61 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Leiden.
Datering: 1703


Voorzijde: Gelegen op een schildvormig veld.

Rondom voorzien van een boord.

Een leidekkers-hamer.

Ter weerszijden van de hamer,

de letters / i

Rechts onderaan een waterpomp.

Keerzijde:  Gelegen op een glad schildvormig veld.

Bovenaan, het jaartal 1703

 

 

Lit.: P.P. Steijn, Meestertekens op het dak, Leiden en omgeving pag.46-47 nr.5 .

 

 

Dit type lood , is ook teruggevonden op het dak van de Sint-Pieterskerk te Leiden, en op het stadhuis van Hoorn.  Alsook op de Sint-Jan Kathedraal in Den Bosch.

Het betreffende trotseerlood, is teruggevonden in de nabijheid van de Hooglandse kerk te Leiden. Verder onderzoek kan aantonen, dat het lood er werd gebruikt.

 


 

Trotseerlood, (Leiden ?) CH 1965

Bodemvondst, Peter Bakker.

 

Enkelzijdig trotseerlood, met initialen CH

Ingekraste letters en datering.

 

 

Materiaal: Lood.

Massa: 31 gram.

Afmetingen: 69 mm. x 46 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Onbekend (Leiden ?).
Datering: 1965


Voorzijde: Gelegen op een rechthoekig plaatje.

Waarvan het lood onderaan schuin/taps geknipt.

Op het veld de ingekraste initialen en datering.

 CH.

1965

 

Keerzijde: Blanco.

 

 

 

 


 

Trotseerlood, Utrecht WW 1979

Enkelzijdige trotseerlood, Willem Wilson.

Doorboring voor benageling.

 

 

Materiaal: Lood.

Massa: Onbekend.

Afmetingen: 43 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Utrecht.
Datering: z.j. 1979


Voorzijde: Gelegen op een schildvormig veld,

met leidakmotief.

Een leidekkers-hamer naar links.

Ter weerszijden van de hamer,

de letters W / W

Willem Wilson.

 

Keerzijde:  Blanco.

 

 

Deze trotseerloodjes zijn gebruikt bij de restauratie, van "Onze-Lieve-Vrouwkerk" in Kampen en bij de Martini-kerk in Groningen.

 

 


 

Trotseerlood, I Schoors 1885

Bodemvondst, Joost Dingemans.

 

Enkelzijdige trotseerlood, I Schoors.

Gefragmenteerd door gebruik, drie kleine perforaties.

 

Materiaal: Lood.

Massa: 56 gram.

Afmetingen: 49 mm. x 72 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Onbekend.
Datering: 1885


Voorzijde: Gelegen op een langwerpige schildvorm.

Een leidekkershamer, vergezeld van een leihaak en troffel.

Bovenaan het jaartal 1885

Centraal naam van de leidekker:

I Schoors

 

Keerzijde:  Blanco.

 

 


 

Trotseerlood, Sleeuwijk Engelberts.

Bodemvondst, Joost Dingemans.

 

Enkelzijdige trotseerlood, leidekkersbedrijf Engelberts.

 

Materiaal: Lood.

Massa: 82 gram..

Afmetingen: 55 mm. x 65 mm.

Aanmaakplaats: Sleeuwijk.
Datering: z.j. 20e eeuw.


Voorzijde: Gelegen op een schildvormig veld,

Centraal een ruit-motief.

waarin een leienknipper.

ter weerszijden een leihamer.

Bovenaan halfrond geplaatste letters:

ENGELBERTS

Onderaan de plaatsnaam.

SLEEUWIJK

 

Keerzijde:  Blanco.

 

Lit.: P.P. Steijn, Meestertekens op het dak, voor soortgelijk trotseerlood van Engelberts, deze voor Utrecht. pag.24 nr. 29.

 

 


 

Trotseerlood, Ten Boer.

Vondst, Tim Kauling.

 

Enkelzijdige trotseerlood, met wapen van de Groningse gemeente Ten Boer.

 

Materiaal: Lood.

Massa: Onbekend.

Afmetingen: Onbekend.

Aanmaakplaats: z.pl. Groningen, Ten Boer.
Datering: z.j. Ca. na 1912.


Voorzijde: Gelegen op een schildvormig veld.

Het wapenschild van de gemeente Ten Boer.

Gevierendeeld wapenschild.

In de kwartieren, twee gouden gekruiste bisschopsstaffen, op een rood veld.

Drie zilveren gegolfde dwarsbalken op een blauw veld.

 

Keerzijde:  Blanco.

 

Lit.: P.P. Steijn, Meestertekens op het dak, pag.10-11 nr. 21.

 

Deze trotseerloodjes werden gebruikt/aangebracht, op het dak van de middeleeuwse kloosterkerk van Ten Boer. 

 

 


 

Trotseerlood, Vught MB (01)

Bodemvondst, Henk Niesing.

 

Enkelzijdige trotseerlood, Marinus Broeders.

 

Materiaal: Lood.

Massa: Onbekend.

Afmetingen: 80 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Vught.
Datering: z.j. 1920-1940


Voorzijde: Gelegen op een schildvormig veld,

Een staande leidekkers-hamer, geplaatst op een daktorentje.

Ter weerszijden van de hamer, een gesmede spijker

Boven de hamer, een windwijzer.

Met windhaan naar links gewend.

Geflankeerd met de gotische letters M / B

Marinus Broeders

 

Keerzijde:  Blanco.

 

Lit.: P.P. Steijn, Meestertekens op het dak, pag.62 nr. 6.

 

Deze trotseerloodjes zijn gebruikt/aangebracht, op de stadhuistoren van Hoorn en de Noorderkerk en de Oude kerk in Amsterdam.

 

 


 

Trotseerlood, Vught MB (02)

Bodemvondst, Henk Niesing.

 

Enkelzijdige trotseerlood, Marinus Broeders.

 

Materiaal: Lood.

Massa: Onbekend.

Afmetingen: 80 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Vught.
Datering: z.j. 1920-1940


Voorzijde: Gelegen op een Gotisch schildvormig veld,

rondom met versierde boord.

Een staande leidekkers-hamer.

Boven de hamer, de initialen M B

van meester loodgieter/leiendekker

Marinus Broeders

 

Keerzijde:  Blanco.

 

Lit.: P.P. Steijn, Meestertekens op het dak, pag.62 nr. 7.

 

Deze trotseerloodjes zijn gebruikt/aangebracht, op de Grote of St-Laurenskerk te Alkmaar tijdens de restauratiewerken in 1925/1926.