Trotseer/Traceer/Dak-loodjes.

Trotseerloodjes of loodplaatjes zijn een Noord-Nederlands gebruik.

Bij het maken van (vooral met leien bedekte) daken werden vroeger geen kopse pannen gebruikt op de randen, maar werd de rand afgedekt met een loodslab.

Deze loodslab diende verankerd worden benageling.

Bij het vastspijkeren ontstaat een nagelgat in het lood, waardoor water naar binnen kan sijpelen.

Omdat vroegere spijkers van gesmeed ijzer waren, die na verloop van tijd wegroesten.

Om dit inregenen en verroesten te voorkomen werd vroeger (en ook tegenwoordig nog wel bij restauraties) in Noord-Nederland elke spijker afgeschermd met een zogenaamd trotseerloodje.

Dit loodje wordt boven het spijkergat over de spijker gesoldeerd en heeft dus een vergelijkbare werking als een dakpan.

Ook komen trotseerloodjes voor op zijkanten van dakkapellen en op vele plaatsen waar lood of zink met spijkers vastgezet werd.

De trotseerloodjes werden in vroeger tijden gebruikt als een soort visitekaartje van de loodgieter door plaatjes te gieten voorzien van zijn naam of initialen.

Vanaf welk moment loodgieters en leiendekkers deze techniek zijn gaan gebruiken is niet bekend.

De oudst bekende trotseerloodjes dateren uit het eind van de 16e eeuw. Daarvoor zullen zeer waarschijnlijk ook loodjes zijn toegepast maar hiervan is niets meer bewaard gebleven.

Tot begin deze eeuw werden alle oude loodjes bij restauratie gewoon omgesmolten als oud lood.

 

Hoe zien trotseer/traceerloodjes er uit?

 

Over het algemeen zijn trotseerloodjes schildvormige stukjes lood met een afmeting van circa 5 tot 7 centimeter breed en 5 tot 10 centimeter lang.

De bovenkant is altijd recht om vast te solderen boven het spijkergat.

De voorkant is meestal voorzien van de naam of initialen van de loodgieter; vaak wordt ook een jaartal aangebracht.

Verder worden er vaak loodgietersgereedschappen op afgebeeld: erg algemeen zijn de soldeerbouten in verschillende vormen en maten, alsmede leihamers (vaak werd het loodgieten en het leidekken door dezelfde persoon gedaan) en waterpompen (ook waterpompen waren vroeger een produkt van de loodgieter).

Vaak is aan de vorm of de afbeeldingen op de loodjes te zien uit welke streek of stad de trotseerloodjes afkomstig zijn.

 

 

 


 

Trotseerlood, Delft FWB Ca. 1860

Bodemvondst, Pieter de Breuk.

 

 

 

Enkelzijdige trotseerlood, Frederik Willem Braat.

 

 

Materiaal: Lood.

Massa: 85 gram

Afmetingen: 80 mm. x 55 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Delft.
Datering: z.j. Ca. 1860.


Voorzijde: Gelegen op een schildvormig veld.

Vijf gereedschappen van hun beroep.

Leihamer, soldeerbout, passer, loodmes en gietkan.

En twee afbeeldingen, die verwijzen naar hun specialiteit.

De waterpomp en dakwerk.

Onder de afbeeldingen de letters F.W.B

Frederik Willem Braat.
Het geheel omsloten met een gladde schildvormig boord,

onderaan aan de letters, opgekruld.

 

Keerzijde:  Blanco.

 

 

Lit.: P.P. Steijn, Meestertekens op het dak, Delft pag.56 afb.6.

 

 


 

Trotseerlood, Deventer IH 1778

Bodemvondst, Paul Meijerink.

 

 

 

Enkelzijdige trotseerlood, vermoedelijk familie Hoeberink.

 

 

Materiaal: Lood.

Massa: 77,3 gram

Afmetingen: 74 mm. x 65 mm.

Aanmaakplaats: Deventer.
Datering: 1778


Voorzijde: Gelegen op een schildvormig veld.

Een gekroonde leihamer.

Waarin in drie regels:

DE / VEN / TER

Geflankeerd met de letters I : H :

Vermoedelijk J. Hoeberink

in de vier hoeken het gesplitst jaartal 1778

 

Keerzijde:  Blanco.

 

 

Lit.: P.P. Steijn, Meestertekens op het dak, Deventer pag.16 afb.6.

 

 


 

Trotseerlood, Dordrecht AV 1750

Bodemvondst, Adriaan Wagemakers.

 

 

 

Enkelzijdige trotseerlood, vermoedelijk Adrianus Vervoore.

 

 

Materiaal: Lood.

Massa: Onbekend.

Afmetingen: 56 mm. x 65 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Dordrecht.
Datering: 1750


Voorzijde: Gelegen op een schildvormig veld.

Een leidekkers-hamer.

Geflankeerd met de letters AV

Vermoedelijk Adrianus Vervoore

Daaronder het jaartal 1750

Het geheel omsloten met een gladde schildvormige boord.

 

Keerzijde:  Blanco.

 

 

Lit.: P.P. Steijn, Meestertekens op het dak, Dordrecht pag.59 afb.17

 

 


 

Trotseerlood, Haarlem ICVA 1662

Enkelzijdige trotseerlood.

Doorboring.

Vindplaats, St-Bavo toren. 

Juiste meester loodgieter, is hier niet van gekend.

 

Materiaal: Lood.

Massa: Onbekend.

Afmetingen: 65 mm. x 53 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Haarlem.
Datering: 1662


Voorzijde: Gelegen op een schildvormig veld.

In drie regels:

  I C

  VA (In elkaar staande letters)

166Z

 

Keerzijde:  Blanco.

 

 

Lit.: P.P. Steijn, Meestertekens op het dak, Haarlem pag.38 nr. 7.

 

 


 

 

Trotseerlood, Haarlem DK 1780

Bodemvondst, John Los.

 

 

Enkelzijdige trotseerlood, familie Keün.

 

 

Materiaal: Lood.

Massa: Onbekend.

Afmetingen: 40 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Haarlem.
Datering: 1780


Voorzijde: Gelegen op een schildvormig veld.

Centraal de letters DK

Dirk Keün

Daarboven het jaartal 1780

 

Keerzijde:  Blanco.

 

 

Lit.: P.P. Steijn, Meestertekens op het dak, Haarlem pag.38.

 

Het eerste trotseerlood van de familie Keün dateerd uit 1744.

In de periode 1765 stond Dirk Keün, gekend als "Stads-loodgieter en leydekker"

het loodgietersbedrijf werd opgestart door Dirk Keün, en vervolgens in 1778 werd een compagnonschap opgericht samen met Pieter Keün. 

Meerdere trotseerloodjes van deze familie zijn terug te vinden op de torens van

St-Bavo en de Bakenesserkerk.

Vervolgens eind 1780 ging Pieter zelfstandig werken, en kwam zijn zoon Cornelis in 1819 het bedrijf vervoegen.

Kortom er zijn meerdere trotseerloodjes met grote verscheidenheid van deze familie.

 

 

 

 


 

Trotseerlood, Utrecht WW 1979

Enkelzijdige trotseerlood, Willem Wilson.

Doorboring voor benageling.

 

 

Materiaal: Lood.

Massa: Onbekend.

Afmetingen: 43 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Utrecht.
Datering: z.j. 1979


Voorzijde: Gelegen op een schildvormig veld,

met leidakmotief.

Een leidekkers-hamer naar links.

Ter weerszijden van de hamer,

de letters W / W

Willem Wilson.

 

Keerzijde:  Blanco.

 

 

Deze trotseerloodjes zijn gebruikt bij de restauratie, van "Onze-Lieve-Vrouwkerk" in Kampen en bij de Martini-kerk in Groningen.

 

 


 

Trotseerlood, Vught MB (01)

Bodemvondst, Henk Niesing.

 

Enkelzijdige trotseerlood, Marinus Broeders.

 

Materiaal: Lood.

Massa: Onbekend.

Afmetingen: 80 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Vught.
Datering: z.j. 1920-1940


Voorzijde: Gelegen op een schildvormig veld,

Een staande leidekkers-hamer, geplaatst op een daktorentje.

Ter weerszijden van de hamer, een gesmede spijker

Boven de hamer, een windwijzer.

Met windhaan naar links gewend.

Geflankeerd met de gotische letters M / B

Marinus Broeders

 

Keerzijde:  Blanco.

 

Lit.: P.P. Steijn, Meestertekens op het dak, pag.62 nr. 6.

 

Deze trotseerloodjes zijn gebruikt/aangebracht, op de stadhuistoren van Hoorn en de Noorderkerk en de Oude kerk in Amsterdam.

 

 


 

Trotseerlood, Vught MB (02)

Bodemvondst, Henk Niesing.

 

Enkelzijdige trotseerlood, Marinus Broeders.

 

Materiaal: Lood.

Massa: Onbekend.

Afmetingen: 80 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Vught.
Datering: z.j. 1920-1940


Voorzijde: Gelegen op een Gotisch schildvormig veld,

rondom met versierde boord.

Een staande leidekkers-hamer.

Boven de hamer, de initialen M B

van meester loodgieter/leiendekker

Marinus Broeders

 

Keerzijde:  Blanco.

 

Lit.: P.P. Steijn, Meestertekens op het dak, pag.62 nr. 7.

 

Deze trotseerloodjes zijn gebruikt/aangebracht, op de Grote of St-Laurenskerk te Alkmaar tijdens de restauratiewerken in 1925/1926.