Spotpenning op burgemeester Van Put (1868)

Uit de collectie, Paul Callewaert.

 

 

 

Spotpenning op burgemeester Jozef Cornelis Van Put, Antwerpen.

 

Materiaal: Brons.
Massa: 8,40 gram.
Diameter: 30 mm.
Aanmaakplaats: z.pl. Antwerpen
Datering: 1868.


Voorzijde: Binnen een opgehoogd boordje.

De buste van burgemeester Van Put, naar links gewend.

Omschrift:
Z . E . VAN PUT . B . D . G . G . VOORZITTER .

De initialen Z.E. staan voor Zijne Eminentie of Excellentie.

De afkorting B.D.G.G. staan voor Bij De Gratie Gods.


Keerzijde: Binnen een opgehoogd boordje.
Liggend op een kruis, van een bisschopsstaf en kruisstaf.

Het wapenschild van Antwerpen, getooid met een barret.

Rond het schild, een paternoster.

Onder het wapen een sierlijke banderol.

VIVE LES COUVENTS

Lang leve de kloosters.

Omschrift:
GEMEENE BEEST VAN ANTWERPEN 1868 


Lit.: Mailliet, pag. 234 nr. 8300; Archive ugent A38D3BA8-358C-11E1-BE5F-0B403B7C8C91; Linda Everaert en Hendrik Van Caelenberghe, Het 'Gemeene beest van Antwerpen'.

 

Zeer interessant artikel over deze penning, kan men lezen op:

Linda Everaert, Het 'Gemeene beest van Antwerpen' academia.edu


 

Dubbelafbeelding paus/kardinaal.

Bodemvondst Erik Natte.

 

 

 

Spotpenning op de dubbelafbeelding van een paus en kardinaal.

De juiste datering/aanmaakplaats van deze penning is onbekend.

Materiaal: Koper (Cu)

Massa: 13,6 gram.
Diameter: 38 mm.
Datering: z.j. Ca. halfweg 15e eeuw à 17e eeuw.
Aanmaakplaats: z.pl. Onbekend
(Nederland, Duitsland of Engeland ?)

 

Voorzijde: Binnen een gladde buitencirkel.

De voorstelling van de (onbekende) paus, naar links gewend.

Getooid met een tiara.

Omschrift:

ECCLESIA PERVERSA TENET FACIEM DIABOLI

Vrij vertaald: De kerk omgekeerd heeft het aangezicht des duivels.

Voorzijde 90° gekanteld: Binnen een gladde buitencirkel.

De voorstelling van een duivel, naar rechts gewend.

Voorzien van een hoorn.

 

Keerzijde: Binnen een gladde buitencirkel.

Een voorstelling van de (onbekende) kardinaal, naar links gewend.

Getooid met een kardinaalshoed.

Omschrift:

STVLTI . ALIQVANDO . SAPIENTES .

Vrij vertaald: De gekken zijn somtijds wijzen.

Keerzijde 90° gedraaid: Binnen een gladde buitencirkel.

De voorstelling van een nar, naar rechts gewend.

Gekleed met een zotskap, als hoofddeksel.

 

Lit: L. Jobert, La Sciene des Médailles Antiques et Modernes Parijs 1692; Mitchiner 3024; Van Mieris 2.1 M.

 

 


 

 

Overwinning Admiraal Howe op Rhode Island. (1799)

Bodemvondst Gj Bras.

 

 

Gefragmenteerde spot/rekenpenning op de overwinning van admiraal Howe op de Amerikanen op Rhode Island.

(The Rhode Island Ship Token)

 

Materiaal: Koper.
Massa: 8 gram.
Diameter: 32 mm.
Aanmaakplaats: z.pl. Engeland.
Datering: Ca. eind 1779.


Voorzijde: Binnen een parelrand.
Centraal op het veld, het zwaar bewapende vlaggenschip van admiraal Howe.
Omschrift:
DE ADMIRAALS FLAG Van ADMIRAAL HOWE 1779


Keerzijde: Binnen een parelrand.
Centraal op het veld, Rhode Island met vluchtende gelegerde Amerikaanse soldaten.
Links van het eiland, drie schepen uit de Engelse vloot van admiraal Howe.
Rechts van het eiland 13 vluchtende roeiboten.
Omschrift tussen twee palmtakken.
D 'vlugtende AMERICAANEN van ROHDE YLAND Augt 1778


Lit: De Beeldenaar 2005-5 pag 211, 212; Museum Rotterdam 57187.

 

De Amerikaanse Vrijheidsoorlog was al enkele jaren aan de gang, toen de Engelse regering in 1776 een grote vloot onder leiding van admiraal William Howe naar Amerika stuurde.

De directe aanleiding hiervoor was het uitroepen van de Amerikaanse onafhankelijkheid in dat jaar door Thomas Jefferson, een daad waarmee de Engelse kolonisator het natuurlijk niet eens kon zijn.

Gedurende enkele jaren bevochten de Engelsen en de Amerikaanse vrijheidsstrijders

elkaar met wisselend succes, waarbij de laatsten sterk militair werden ondersteund door Engelands toenmalige vijand Frankrijk.

In de zomer van 1778 probeerde een troepenmacht van ongeveer tienduizend Amerikaanse

soldaten onder generaal-majoor John Sullivan de militaire controle over het strategisch gelegen Rhode Island  een Engelse kolonie die zich in mei 1776 onafhankelijk had verklaard over te nemen van de Engelsen, waarbij ze door vierduizend Franse soldaten onder admiraal graaf Charles d’Estaing werd geassisteerd.

Een Engelse tegenactie bleef echter niet uit.

Op 20 augustus 1778 hakte admiraal Howe de vloot van d’Estaing in de pan.

Hierna koerste hij naar Newport in Rhode Island, waar de Amerikaanse onafhankelijkheidsstrijders waren gelegerd. Toen ze van het Britse militaire succes hadden vernomen, sloegen de Amerikanen op de vlucht en zagen ze van verdere militaire acties af.

De Nederlandstalige penning die aan deze gebeurtenis is gewijd staat in de Verenigde Staten bekend als het Rhode Island Ship Token .

De voorzijde toont het vlaggenschip van admiraal Howe en op de achterkant staat een afbeeldingvan de vluchtende Amerikaanse soldaten.

Waarschijnlijk is deze penning vervaardigd in het tweede halfjaar van 1779, kort nadat Spanje zich aan de kant van Frankrijk had gevoegd in deoorlog tegen Engeland.

Vrijwel zeker is deze penning in Engeland geslagen voor verspreiding in Nederland, met

het kennelijke doel de hopeloosheid van het Amerikaanse onafhankelijkheidsstreven

zichtbaar te maken.

In Nederland bestond veel sympathie voor de Amerikaanse zaak, en het was in het belang van Engeland dat de Hollanders zich niet aansloten bij de anti-Engelse coalitie, waarvan inmiddels ookRusland, Denemarken en Zweden deel uitmaakten.

In 1779 had Rusland algeprotesteerd tegen de Britse praktijkenom neutrale schepen in open wateren te doorzoeken naar goederen die de Engelsen als smokkelwaar beschouwden, omdat ze als bevoorrading voor de rebellerende Amerikaanse koloniën

waren bestemd.

Nederland was hierbij nauw betrokken; het Antilleneiland Sint Eustatius was een centrum van clandestiene handel met Amerika.

De Engelsen hadden er dus groot belang bij Nederland te ontmoedigen een verdrag

te ondertekenen. De penning had kennelijk de bedoeling de Nederlandse beslissing te beïnvloeden. Maar de propagandastunt was blijkbaar niet doeltreffend. Nederland voegde zich in december 1780 bij het anti-Engelse verbond.

De penning (Ø 30 mm) draagt aan de voorzijde rond het admiraalsschip de

tekst: ‘De Admiraals Flag van Admiraal

Howe 1779’.

Aan de keerzijde het omschrift: ‘D’Vlugtende Americaanen

van Rohde Yland Augt 1778’.

De Nederlandstalige omschriften van de penning laten sporen zien van de

Engelse vervaardiging ervan. Het woord ‘Flag’ is een duidelijk anglicisme,

maar er is nog een indicatie van het slechte begrip van de Nederlandse taal

bij de anonieme Engelse medailleur.

Oorspronkelijk had de stempelsnijder per abuis het woord ‘Vlugtende’

geplaatst op de voorzijde van de penning, onder het admiraalsschip, in plaats van op de achterkant waar het thuishoorde: bij de vluchtende Amerikanen.

Deze fout werd echter snel ontdekt, zodat de onbedoelde interpretatie

van een vluchtend Engels vlaggenschip kon worden uitgesloten.

Het penningstempel werd aangepast en het woord ‘Vlugtende’ werd van de al aangemaakte voorraad penningen afgeschraapt, echter zodanig dat bij goede bestudering van deze penning de vage restanten van het woord nog zichtbaar zijn.

Op de nieuwe versie van de penning werd een lauwertak aangebracht onder het Admiraalsschip. Er zijn dus twee varianten van deze penning in omloop:

een met een afschraping en een met een lauwertak onder het schip.

Het Rhode Island Ship Token komt niet voor in Van Loon.

Wel is het opgenomen in de muntencatalogus Krause Mishler, die sinds jaar en dag deze

penning heeft ondergebracht bij de Amerikaanse munten, onder de benaming ‘Early American Tokens’.

Naast de messing penningen zijn ook enkele in tin afgeslagen exemplaren bekend.

Volgens Amerikaanse bronnen komen de Rhode Island Ship Tokens vaak in gecirculeerde kwaliteit voor. Dit zou erop moeten wijzen dat deze penningen populair waren en vaak getoond werden, ja zelfs als betaalmiddel zouden zijn gebruikt.

Voor deze speculatieve stelling heb ik geen onderbouwing gevonden.

Ik neem aan dat de functie van rekenpenning meer voor de hand ligt en de gebruikssporen van sommige penningen verklaart.

Als zodanig is deze penning dan ook in de collectie van het Britse National Maritime Museum opgenomen.

De voornoemde Amerikaanse numismatische annexatie van deze penning zorgde wel voor de populariteit ervan in dit land.

Ondanks de matige kwaliteit bracht het afgebeelde exemplaar kortgeleden op de internetveiling eBay ruim 700 dollar op.

Joep Haffmans is kunst- en antiekhandelaar in Utrecht en houdt zich bezig met numismatiek.

Hij veilt regelmatig via internetveiling eBay.

BRONNEN

The Rhode Island Ship Token of 1779: Introduction

op www.coins.nd.edu met verdere literatuurverwijzing

(geraadpleegd in mei 2005).

1779 Rhode Island Ship Medal in pewter - Wreath

Below Ship on Obverse op www.coinfacts.com

(geraadpleegd in mei 2005).

DE BEELDENAAR 2005-5 212