Geuzenpenning,1566 (2 edelen)

Bodemvondst, Pieter De Breuk.

 

 

Geuzenpenning.

(Na breuk ophangoog, een boorgat voorzien destijds)

 

Materiaal: Lood/tin legering.
Massa: 11,55 gram.
Afmetingen: Ø 27 mm. x 34 mm.
Datering: 1566

Aanmaakplaats: z.pl. Onbekend.
Medailleur: Onbekend. (Mogelijks Jonghelinck ?)

 

Voorzijde: Binnen een omschrift.

De geharnaste buste van Philips II, naar links gewend.

Omschrift:

EN ° TOVT ° FIDELLES ° AV ° ROY ° 1566

Wat wil zeggen: In alles trouw aan de koning.

(De legende loopt verder op de keerzijde)

Keerzijde: Binnen een omschrift.

Twee edelen, die elkaar de hand drukken.

De linkse edele, draagt aan de gordel een bedelnap en een kalebasfles.

Aan de voeten van de figuranten, het monogram VLG

Voluit (volgens Gerard van Loon):

Vive les gueux

Wat wil zeggen: Leve de geuzen.

Omschrift:

IVSQVES ° A ° PORTER ° LA ° BESACE

zelfs tot aan de bedelstaf.

 

Lit: Gerard van Loon, Beschrijving der Nederlandse Historipenningen 1713-1731. (vL. I 85/84.5.); G. van der Meer, De Beeldenaar 1980. 91-95.

 

 


 

Geuzenpenning, Philips II / Slang.

Geuzenpenning, Philips II / Slang.

 

 

Materiaal: Zilver (Ag)
Massa: 11,5 gram.
Afmetingen: Ø 26 mm. x 32 mm.

Datering: z.j. 1566

Aanmaakplaats: z.pl. Onbekend.

 

Voorzijde: Binnen een omschrift.

De geharnaste buste van Philips II, naar links gewend.

Omschrift:

. EN . TOVT . FIDELLES . AV . ROY

In alles trouw aan de koning.

Keerzijde: Binnen een omschrift.

Een hand die zich opwarmt, aan een brandende takkenbos.

Een adder bijt in de middenvinger.

Omschrift:

. SI + DEVS + NOBISCUM + QVIS + CONTRA + NOS .

 Zo god voor ons is, wie zal tegen ons zijn.

 

Lit.: Gerard van Loon, Beschrijving der Nederlandse Historipenningen, deel I, pag 86/87.

 

De keerzijde word verbeeld, op de geschiedenis van H. Paulus.

Na een zware schipbreuk, te hebben doorstaan komen ze op het eiland Malta.

Bij een door hem op het vuur te zijn geworpen takkenbos, om zich te warmen.

Bijt een adder, in zijn hand zonder enig letsel.

(Handelingen van de apostels, kapit. XXVIII. 3 en Romeinen, kapit. VIII.31)

 

 


 

Geuzenpenning (Slang)

Bodemvondst, Hylke Roorda.

 

 

 

Geuzenpenning.

Gefragmenteerd aan de rand.

Middendoor gebroken.

 

Materiaal: Lood/tin legering. (Bestaat ook in zilveren afslag)
Massa: 9,03 gram.
Afmetingen: Ø 25 mm. x 34 mm.

Datering: z.j. 1566

Aanmaakplaats: z.pl. Onbekend.

 

Voorzijde: Binnen een omschrift.

De geharnaste buste van Philips II, naar links gewend.

Omschrift:

 EN  TOVT  FIDELLES  AV  ROY(muntteken)

Wat wil zeggen: In alles trouw aan de koning.

Keerzijde: Binnen een omschrift.

Een hand die zich opwarmt, aan een brandende takkenbos.

Een adder bijt in de middenvinger.

Omschrift:

. SI + DEVS + NOBISCUM + QVIS + CONTRA + NOS .

Wat wil zeggen: Zo god voor ons is, wie zal tegen ons zijn.

 

Lit.: Gerard van Loon, Beschrijving der Nederlandse Historipenningen, deel I, pag 86/87.

 

De keerzijde word verbeeld, op de geschiedenis van H. Paulus.

Na een zware schipbreuk, te hebben doorstaan komen ze op het eiland Malta.

Bij een door hem op het vuur te zijn geworpen takkenbos, om zich te warmen.

Bijt een adder, in zijn hand zonder enig letsel.

(Handelingen van de apostels, kapit. XXVIII. 3 en Romeinen, kapit. VIII.31)

 

 


 

Geuzenpenning (Beurs)

Bodemvondst, Bas.

 

 

 

Geuzenpenning.

Draagoog aanwezig.

 

Materiaal: Lood.

Massa: Onbekend.

Afmetingen: Onbekend.

Datering: z.j. 1566

Graveur/aanmaker: Jacques Jonghelinck (?).

Aanmaakplaats: z.pl. Onbekend (Atelier, paleis van Brussel ?)

 

Voorzijde: Binnen een omschrift.

De geharnaste buste van Philips II, naar links gewend.

Omschrift:

 EN . TOVT . FIDELLES . AV . ROY 

Wat wil zeggen: In alles trouw aan de koning.

Keerzijde: Binnen een omschrift.

IVSQVES . A . PORTER . LA . BESACE

Wat wil zeggen: zelfs tot aan de bedelstaf.

Twee ineengeslagen gemouwde handen.

Omsloten met een dubbele bedeltas.

 

Lit.: G. van der Meer, "De Beeldenaar" (1980) 4e jaargang nr.3;

K.F. Kerrebijn, "De Beeldenaar" (2001) 25e jaargang nr.4.

 

 


 

 

Geuzenpenning 1566 (Bedelnap)

Geuzenpenning, met bedelnap.

 

Draagoog afgehaald.

 

Materiaal: Zilver (Ag).

Massa: Onbekend.

Afmetingen: Ø 25 mm. x 21 mm.

Datering: z.j. 1566

Graveur/aanmaker: Jacques Jonghelinck (?).

Aanmaakplaats: z.pl. Onbekend (Atelier, paleis van Brussel ?)

 

Voorzijde: Binnen een omschrift.

De geharnaste buste van Philips II, naar links gewend.

Omschrift:

 EN  TOVT  FIDELLES  AV  ROY 

In alles trouw aan de koning.

Keerzijde: Binnen een omschrift.

. IVSQVES  A  PORTER  LA  BESACE

Zelfs tot aan de bedelstaf.

Twee ineengeslagen gemouwde handen.

Omsloten met een dubbele bedelnap/tas.

 

Lit.: G. van der Meer, "De Beeldenaar" (1980) 4e jaargang nr.3.

K.F. Kerrebijn, "De Beeldenaar" (2001) 25e jaargang nr.4.

 

 


 

Halve maan van Boisot 1574

Vondst, Lucjan Prokopiuk.

 

Geuzenpenning, genoemd naar "Halve maan van Boisot".

Gegraveerde uitvoering.

 

Draagoog op de zijkant afgehaald/afgebroken.

 

Materiaal: Koper, verzilverd.

Massa: 9,33 gram.

Afmetingen overmeten: 23,5 mm. x 24,8 mm.

Datering: 1574

Graveur/aanmaker: Anoniem.

Aanmaakplaats: z.pl. Onbekend.

 

Voorzijde: Gelegen op een maanvormig plaatje.

Met een gezicht, met baard en snor.

De buitenrand versiert met x vorm-motief.

Tussen drie gladde halve cirkels de tekst en datering.

LIEVER TVRX DAИ PAV5

Liever Turk dan paus

✶ 5 ✶ 4 

Keerzijde: Gelegen op een maanvormig plaatje.

Met een gezicht, met baard en snor.

De buitenrand versiert met x vorm-motief.

Tussen drie gladde halve cirkels de tekst en datering.

SPYT AL HAER ✶ MISSE

Tot spijt van al de missen

 7  4

 

Deze penningen werden "Halve maan van Boisot" genoemd omdat de geuzen van de geuzenvloot onder bevel van Lodewijk van Boisot ze aan hun hoeden droegen bij het ontzet van Leiden in 1574.

Uitzonderlijk is deze penning gegraveerd in het Nederlands, normaal staat er:

LIVER TVRCX DAN PAVS / EN DESPIT DELA MES (Minachting voor de Mis)

 

Met hun strijdkreet ‘Liever Turks dan Paaps’ keerden de watergeuzen zich tegen het Spaanse gezag. Naast een belediging van de Spaanse koning en de kerk van Rome, spreekt uit deze leus ook het verlangen naar religieuze tolerantie. Een object met een verhaal.

De protestantse watergeuzen lieten met een penning in de vorm van een halve maan en de leus ‘Liver Turcx dan Paus/ En Despit de la Mes’ weten dat ze de tolerantie van de Ottomaanse heersers in Turkije verkozen boven de katholiek onderdrukking door de Spaanse koning Filips II. Behalve op penningen vinden we deze leus ook terug in geuzenliederen en werd hij gebruikt tijdens hagepreken (preken in een open veld). Daarnaast is de vorm van de penning opvallend: een wassende maan, hét symbool van de islam en het Ottomaanse Rijk.Ook uit het tweede deel van het devies, ‘En despit de la mes’ (‘minachting voor de Mis’) spreekt duidelijk een belediging aan het adres van de katholieken. Tegelijkertijd is de leus een verwijzing naar de (vermeende) religieuze tolerantie van de ‘Turken’. Onder de Ottomaanse Sultan zou niemand om zijn geloof vervolgd worden. Tegen betaling van een kleine belasting konden joden en christenen hier, onder bescherming van de overheid, hun geloof belijden. In de ‘Spaanse Nederlanden’ daarentegen werden protestantse christenen bruut vervolgd en op ketterij – het volgen van de nieuwe godsdienst – stond de doodstraf. Aan mensen die zich, net als de watergeuzen, tegen dergelijke (religieuze) intolerantie verzetten, wordt ook nu nog jaarlijks een geuzenpenning toegekend.


 

Weigering van tiende penning 1572

Vondst, Lucjan Prokopiuk.

 

Inname van "Den Briel" door de watergeuzen en het weigeren van de tiende penning.

 

Materiaal: Messing. (bestaat ook in zilveren afslag)

Massa: 19,96 gram.

Afmetingen overmeten: 30 mm. x 37 mm.

Datering: 1572

Graveur/aanmaker: Anoniem.

Aanmaakplaats: z.pl. Onbekend.

 

Voorzijde: Gelegen op een ovaal, met versierde krans/boord.

Een opstaand zwaard, met op de zwaardpunt een penning.

Rechts van het zwaard, negen op elkaak liggende penningen.

Links van het zwaard, een bril en een fluit aan een lint.

Ter weerszijden van de handgreep, telkens een ringetje.

Omschift en datering.

 EN . TOVT . FIDELLE . AV . ROY . I.5./.7.2.

In alles trouw aan de koning 1572.

 

Keerzijde: Gelegen op een ovaal, met versierde krans/boord.

Twee staande mannen met hoed en zwaard.

De linkse edelman draagt een kalebas aan de riem,

en over de schouder hangt een bedelzak.

De rechtse edelman, draagt om de hals een penning,

met de rechterhand legt hij de eed af.

Omschrift. 

 

. IVSQVES . A . PORTER . LA . BESASE .

Zelfs tot aan de bedelstaf.

 

Lit.: Beschryving der Nederlansche Historipenningen. deel I pag 148.