"Chirurgijns-gilde" Amsterdam.

 

Bodemvondst Axel.

 

 

Chirurgijnspenning/Presentiepenning Amsterdamse Chirurgijnsgilde.

 

Materiaal: Koper.
Diameter: 45 mm.
Massa: 27,5 gram.

Aanmaakplaats: z.pl. Amsterdam.

Datering: z.j. eind 17e eeuw en 18e eeuw.


Voorzijde: Binnen een dubbele gladde band, een sierlijst.
Het gekroonde stads-wapenschild van Amsterdam, 
gehouden door twee staande leeuwen.
Met daaronder, een open veld.
Voor de naam van de heelmeester/bezitter en het desbetreffende jaartal/nummer. 
(Hier in dit geval niet ingevuld)
De sierlijst sluit onderaan met een doodshoofd.


Keerzijde: Binnen een dubbele gladde band.
Een staand skelet, met in de rechterhand een zeis.
Het linkerhand rustend op een zandloper.
De zandloper is geplaatst op een grafsteen.
Onderaan, enige bloemen en bloembladeren aan de voeten van het geraamte.


Lit.: Minard-Van Hoorebeke 90; Wittop Koning Amsterdam 6,1.

 

Chirurgijnspenningen-Presentiepenningen:


De Amsterdamse chirurgijns kregen een presentiepenning bij het behalen van het chirurgijnsexamen aan het einde van de chirurgijnsopleiding. Een presentiepenning diende als lidmaatschapspenning en werd gebruikt te
r controle van de aanwezigheidsplicht bij gildebijeenkomsten. De oudste presentiepenning dateert van 1620. We weten niet wie de eigenaar was, omdat deze penning alleen is genummerd. Het skelet op de voorzijde van de penning is gebaseerd op een afbeelding uit het werk van Vesalius en was onderdeel van het wapen van het Amsterdamse chirurgijnsgilde. Deze afbeelding van het skelet bleef bewaard in het wapen van de Nederlandse Vereniging voor Heelkunde, opgericht in 1902.

Al spoedig veranderde het gilde de administratieve gebruiken door niet langer penningen op nummer maar op naam uit te geven. Uit de tweede serie presentiepenningen is een exemplaar van de chirurgijn Hendrick Smeeckes bewaard gebleven. Smeeckes is afgebeeld op een groepsportret van de overlieden uit 1706 Zijn oom droeg dezelfde naam en was wellicht de eerste bezitter van de Smeeckes-penning.
Rond 1680 gaf het gilde een derde serie presentiepenningen uit. Van dit type zijn de exemplaren van de chirurgijns Isaac Hendricksz Hartman (1632-1684), Pieter Cleeveringh van Vijve (1697-1770) en Pieter Jas bewaard gebleven. Allen zijn afgebeeld op schilderijen van het gilde. Hartman ontving de prestigieuze zilveren penning aan het einde van zijn bestuursperiode, toen hij de deken van het gilde was. Op de penning is de Dood naast een zandloper afgebeeld, een verwijzing naar de vergankelijkheid van het bestaan. Beroepsmatig werden chirurgijns regelmatig geconfronteerd met dit ‘memento mori’-thema. De keerzijde toont het stadswapen van Amsterdam en een inscriptie met de naam van de chirurgijn.

Pieter Cleeveringh van Vijve kreeg zijn presentiepenning bij zijn chirurgijnsexamen in 1724. Hij staat afgebeeld op de anatomische les van Dr. Willem Röell uit 1728 in de rol van collegemeester. Van Pieter Jas is een overeenkomstige presentiepenning bewaard gebleven. Jas staat afgebeeld op de anatomische les van Petrus Camper uit 1758. Vanaf 1740 nam het gilde een laatste serie presentiepenningen met een bredere rand in gebruik. De presentiepenningen uit de verschillende tijdsperioden verschillen weliswaar van uiterlijk, maar hebben wel steeds dezelfde functie gehad.


 

"Chirurgijns-gilde" Amsterdam. (Knechten-penning)

 

Bodemvondst Rik Bak.

 

 

Knechten-penning Amsterdamse chirurgijnsgilde.

 

Materiaal: Koper.
Diameter: 35 mm.
Massa: 15 gram.

Aanmaakplaats: z.pl. Amsterdam.

Datering: z.j.  eind 17e eeuw begin 18e eeuw.


Voorzijde: Binnen een dubbele gladde band,
Een sierlijst met het gekroonde stadswapen van Amsterdam.
Zonder staande leeuwen.
Met daaronder de naam van de heelmeester/bezitter.
Mr. maerten . / Pelser
De sierlijst sluit onderaan met een doodshoofd.


Keerzijde: Binnen een dubbele gladde band.
Een staand geraamte, met in de rechterhand een zeis.
Het linkerhand rustend op een zandloper.
De tijdsmeter is geplaatst op een grafsteen.
Aan de voeten van het skelet, enige plant en bloemenvegetatie. 


Lit.: Minard-Van Hoorebeke 90; Wittop Koning Amsterdam 6,7; Dirks 1.9; Keuzenkamp 669.

Knechtenpenningen

 

Knechten hadden een aanwezigheidsplicht bij anatomische lessen en bij het onderwijs van de praelector anatomiae. Het gilde reguleerde de aanwezigheidsplicht van knechten bij officiële bijeenkomsten met behulp van een kleine penning. De knechtenpenning is een versimpelde uitvoering van een presentiepenning. De penning is niet voor niets kleiner, knechten hadden hiërarchisch gezien een lagere rang dan de meester-chirurgijns. De 5 nog bekende exemplaren dragen allemaal de naam van een knecht die succesvol examen had gedaan aan het einde van de 17e of 18e eeuw. De gildereglementen van 1685 en de ordonnantie van 1789 bevestigen dat er knechtenpenningen geweest zijn.7 Daarin staat geschreven dat ‘de mr. Chirurgijns, mr. Apothekers mitsgaders hare knegts van haar respectieve overluyden een penning, daar hare naam op staan, moeten ontfangen, om in’t ingaan te vertoonen’.


 

Gildepenning 1717 "Koekbakkers" (?)

Bodemvondst, Carla van Duinen.

 

 

(Onder voorbehoud van juistheid)

Gegraveerde penning Koekbakkersgilde (?)

Gevonden Regio Ferwerderadeel (Friesland)

 

Materiaal: Messing.
Diameter: 43 mm.
Massa: 13,90 gram.

Aanmaakplaats: z.pl. Onbekend (Leeuwarden ?)

Datering: 1717

 

Voorzijde: Binnen een bladerkrans.

JAN JAPICKS

met daarboven een platte kroon.

Onder de naam van de eigenaar,

het jaartal 1717

 

Keerzijde: Binnen een fijne cirkel.

Huismerkteken/bakkersmerk.

Geflankeerd aan beide zijden met de letter I

 

Lit.: (Onder voorbehoud) Naar model Koekbakkers, Wittop Koning, Leeuwarden 7.1 & 7.2 .

 


 

 

Makelaarsgilde-penning Amsterdam.

Bodemvondst, Earl Specht.

 

 

 

Geslagen gildepenning Amsterdamse beurs, makelaarsgilde.

De juiste functie/datering van deze gildepenning is onbekend.

 

Materiaal: Messing.
Diameter: 28,7 mm.
Massa: 7,4 gram.

Aanmaakplaats: z.pl. Amsterdam.

Datering: z.j. eind 17e eeuw en 18e eeuw.


Voorzijde: Gelegen op een leeg veld.

Binnen een parelcirkel,

het gekroond wapenschild van de stad Amsterdam.

De koon en het schild, vastgehouden door twee staande leeuwen.

Daaronder, het plaatsnummer 206


Keerzijde: Gelegen op een leeg veld.

Binnen een parelcirkel,

een monogram met de letters RVLS

Het logo van de Amsterdamse makelaarsgilde.

Met daaronder, het ingeslagen plaatsnummer 206


Lit.: Wittop Koning, referentie Amsterdam 1.2 verzameling PC code 18.

 

De beursknecht verstrekte dergelijke penningen aan de beurshandelaars.

Op de penning staat het nummer van de plaats op de beurs, waar de handelaar die dag zijn werk verricht. Bron: Pieter Flinken, medewerker Informatievoorziening Gemeentearchief Amsterdam.

 

 


 

Gildepenning "Metselaars" Den Haag.

 

 Bodemvondst, D. Smith.

 

 

Gildepenning van metselaars of St-Barbara.

Gegoten.

 

Materiaal: Messing.

Massa: 33 gram.

Diameter: 45 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Den Haag.
Datering: 1711.


Voorzijde: Binnen een kabelrand.

 

Staande Sint-Barbara.

In de linkerhand, een loodgietershamer.

In de rechterhand, een troffel.

Omschrift:

AO / S / B / 1711

(Anno 1711 St-Barbara)

 

Keerzijde: Gelegen op een glad veld.

Het nummer gegraveerd van het gildelid.

No / 86

 

Lit.: Wittop Koning Den Haag 4.2;  Dirks XLIII.9.; Keuzenkamp 322.


 

Gildepenning Roei-, steiger- en schuitenvoerders 1731

  • Bodemvondst, Pieter de Breuk.

 

 

 

Gegraveerde gildepenning op Roei-, steiger- & schuitenvoerders.

Op naam van Arent Hes van Gilhuysen.

 

Materiaal: Messing.

Massa: 3,4 gram.

Diameter: 32 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Amsterdam.
Datering: 1731


Voorzijde: Zeilschip naar links varende.

 

Keerzijde: In zes regels:

1731 / Den 6. October /

ARENT HES / Van / GILHUYSEN

K (huismerk in hartvorm AHVG)  S

KS staat voor Kampersteiger.

 

 

Lit.: Wittop Koning 13,5;  Minard -Van Hoorebeke pag. 228 afb.425 verkeerdelijk afgebeeld voor Rotterdam; Dirks VII.83 en 84 VIII.85 ; Keuzenkamp 218-225.


 

Gildepenning "Tappers/herbergiers" Groningen.

 

Bodemvondst, Peter Bakker.

 

 

 

Penning Tappers- en herbergiersgilde van Groningen.

Voorzien van een doorboring.

 

Materiaal: Lood/tin legering.

Massa: 15,60 gram.

Diameter: 36 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Groningen.
Datering: 1767.


Voorzijde: Binnen een opgehoogde boord

Een bierkan tussen een fluitglas en een kroes.

 

Keerzijde: Binnen een gladde cirkel.

In drie regels:

Jakop / Tiddens / 1767

 

Lit.: Wittop Koning pag. 136, 10.1; Dirks CXXXII.17. De Groninger Gilden 85-86.

Groninger Museum.

 

Volgende namen zijn bekend:

Egbert Tiddens 1755

Harm Weenengh 1794

Jan van der Tuin 1804

H Bruins 1806

Jakop Tiddens, was kastelein van de "Beurs", (naast de Korenbeurs) in Groningen.Dit was ook een koffiehuis waar handelaars samenkwamen en waar allerlei pamfletten en openbare verkopingen werden gedaan. Het pand werd later verbouwd.


 

Gildepenning "Timmerlieden/St- Joseph" Amsterdam.

 

Uit de collectie, Pieter de Breuk.

 

 

 

Gildepenning van timmerlieden of St Joseph.

 

Materiaal: Messing.

Massa: 10,2 gram.

Diameter: 31 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Amsterdam.
Datering: 18e eeuw.


Voorzijde: Binnen een opgehoogde boord

Gekroond wapenschild van Amsterdam.

Vastgehouden ter weerszijden, met staande leeuwen.

Waaronder de naam in twee regels van het gildelid:

Harmanus

Rademaker


Keerzijde: Binnen een opgehoogde boord.

De voorstelling:

De heilige familie op de vlucht van Egypte.

Maria, met kindje Jezus in de armen, gezeten op een ezeltje.

Geleid door Jozef, en gesteund op een wandelstok in zijn rechterhand

Daaronder een afsnede in dubbele lijnen.

Met de tekst:

IOSEPH

 

 

Lit.: Wittop Koning 20.6;  Minard -Van Hoorebeke pag. 24 afb.19; Dirks IX.96; Ec.Hist.Arch. 035.


 

Gildepenning "Timmerlieden" (?)

 

Bodemvondst, Dirk de Jong.

 

 

Gelijkzijdige gildepenning timmermans/klompenmakers/pomputmakers (?)

 

Materiaal: Lood/tin legering.

Massa: 3,97 gram.

Afmetingen: 15 mm. x 17 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. (Antwerpen ?)
Datering: z.j. Ca. 17e à 18e eeuw.


Voorzijde: Binnen een opgehoogde rechthoekige boord.

Een avegaar met greep.


Keerzijde: Binnen een opgehoogde rechthoekige boord.

Een avegaar met greep.