Johannes De Doper (Notre-Dame d' Amiens)

Redgy Dewulf.

"Van Amiens tot Stapele" Maandblad voor numistiek, mei 2017 pag 134-136.

Rigollot, beschrijft in Monnaies inconnues des évêques de innocens, des fous..., Parijs 1837. De penningen van de "Zottenfeesten". Waarin de zottenpenning nr° 44 in zijn boek, driekwart van de maan is te zien. Het verband van deze jeton met Johannes de Doper enerzijds en met Amiens anderzijds aan te duiden verwees hij naar zijn eenzijdige medaille 44 b.

In onderstaande  penningen, betreft dit geen zottengeld maar een pelgrimsteken uit Onze-Lieve-Vrouw kathedraal van Amiens (Picardie). Deze kathedraal behoort samen met de kathedralen van Chartres, Reims en Bourges tot de zuiverste voorbeelden van gotiek.

Pelgrimstekens werden in de middeleeuwen verkocht onder de deuren van die kathedraal, en waren een geldig bewijs dat men de pelgrimstocht naar Amiens had verricht.                                          Evengoed kan hier Johannes de Doper zelf weergegeven zijn onder de vorm van de maan, immers "hij was niet het Licht, maar was er om getuigenis af te leggen van het Licht" (Latijn: "non erat ille lux...").                                                                                                                                           Vreugdevuren werden in de landelijke gebieden aangestoken tijdens de Sint-Jansnacht (24 juni).

De oorsprong van de pelgrimstocht lag in de inname van Constantinopel (Istanbul) door de kruisvaarders in 1204. De relikwie van het hoofd van Johannes de Doper werd er het jaar daarop gevonden en in 1206 aan de kathedraal van Amiens overgedragen.                                                       Alle pelgrim-tekens waren gehouden tegen die relikwie en waren zo op hun beurt ook relikwieën, relikwieën door aanraking (Latijn: a contactu).

De pelgrimtekens van Amiens waren ten noorden van de Seine zeer naar waarde geschat. Er werd zelfs een zilveren munt, een half penny, geslagen met het hoofd van Johannes de Doper er op en met omschrift CAPVT IOHANNIS (Latijn: hoofd van Johannes) te Downpatrick, Noord Ierland onder Jan zonder Land (Muntslag van ca. 1205 tot 1210).

Gezien nogal wat pelgrimtekens werden gevonden in de beddingen van Europeese riviren, heeft men de hypotheese gesteld dat het "teken" moest worden weggeworpen aan het einde van de pelgrim-tocht.

De afbeelding op de penningen/insignes staan zeker ook voor de onthoofding van Johannes de Doper door de soldaat van Herodes.                                                                                                     Maar men kon dat alles eveneens zien als de slachting van de Onnozele kinderen, die gevierd werd in de kathedraal van Amiens en bij welke gelegenheid er de verkiezing was van een bisschop van de onozelen en zotten. (zie ook hier het topic "Boy-bishop token")

In de middeleeuwen kon de lezing inderdaad meervoudig zijn door het spel van grafisem en de ludieke geestessprongen, eigen aan de toenmalige mentaliteit. Geen van deze lezingen was onverenigbaar met de andere, op verschillende data van het jaar, voor het heiligdom van Amiens.

Het pelgrimsteken werd het jaar rond verkocht, maar ongetwijfeld meer speciaal op de verjaardagen van die diverse heiligen. Aan de hand van het grafisme en de decors kan men deze stukken dateren in een spanne gaande van eind XIIde tot einde XIVde eeuw.

 


 

 

Penning/insigne H. Johannes de Doper (Amiens)

 

 Uit de collectie, Dimidov.

 

Penning/insigne (?) naar H. Johannes de Doper, Amiens (Picardië).

De juiste functie/datering voor deze penning/insigne is onbekend.

 

Materiaal: Lood/tin legering.

Massa: 13,98 gram.

Diameter: 36 mm. x 39 mm.
Aanmaakplaats: z.pl. Onze-Lieve-Vrouw kathedraal van Amiens.

Datering: z.j, Ca. eind 13e eeuw tot einde 14e eeuw.

 

Voorzijde: Binnen een dubbele parelcirkel, 

een omschrift:

✠  ƧAIn IЄhAn BABIDЄn DAmIЄƧ

Centraal, het hoofd van mannetje maan,

wat het hoofd van Johannes de Doper voorstelt.

 

(Schematische weergave van de relikwie van het hoofd van Johannes de Doper, de belangrijkste relikwie van de kathedraal van Amiens)

 

Keerzijde: Afbeelding van het martelaarschap van de H. Firminus.

Links, een soldaat met geheven zwaard in de rechterhand.

Die het hoofd zal afhakken van de H. Firminus.

Midden en rechts, een kerk/kathedraal-gebouw met toren.

(De H. Firminus, was op het einde van zijn leven bisschop van Amiens, en werd na vele folteringen onthoofd. En is de patroonheilige van Picardië en Amiens)

 

 

Lit.: Redgy Dewulf, "Van Amiens tot Stapele" Maandblad voor numismatiek, mei 2017 pag 134 e.v.

 

 

Redgy Dewulf, in zijn interessant artikel. Gezien nogal wat pelgrimtekens werden gevonden in de beddingen van Europese riviren, heeft men de hypothese gesteld dat het teken moest worden weggeworpen aan het einde van de tocht."

Het stuk hier maakt daarop geen uitzondering, want het werd gevonden te Etaples (vroegmiddeleeuws: Stapele), Frankrijk, in de oude bedding van de rivier de Canche.

 


 

Penning H. Johannes de Doper (JDD 01)

 


Uit de collectie, Dimidov.

 

 

Penning naar H. Johannes de Doper, Amiens (Picardië).

De juiste functie/datering voor deze penning/insigne is onbekend.

 

Materiaal: Lood.

Massa: 1,99 gram.

Diameter: 15 mm.
Aanmaakplaats: z.pl. Onze-Lieve-Vrouw kathedraal van Amiens.

Datering: z.j, Ca. eind 13e eeuw tot einde 14e eeuw.

 

Voorzijde: Binnen een sierrand, bezet met 10 parels/bolletjes.

Die een schaal voorstelt.

Waarop het afgehouwen hoofd van Johannes de Doper ligt.

De sierand, doorbroken door de haren van de Heilige.

Keerzijde: Binnen een sierrand, bezet met 14 parels/bolletjes.

Een gepunt kruis.

De punten van het kruis dringen in de sierrand.

 

Lit.: Heilig en Profaan deel II pag. 270; Redgy Dewulf, "Van Amiens tot Stapele" Maandblad voor numismatiek, mei 2017 pag 136.

 

 


 

Penning H. Johannes de Doper (JDD 02)

Bodemvondst, George Aper.

 

 

 

Penning naar H. Johannes de Doper, Amiens (Picardië).

Licht gefragmenteerd aan de rand.

Keerzijde draagt een gearceerd rastermotief vanuit de gietmal.

De juiste functie/datering voor deze penning/insigne is onbekend.

 

Materiaal: Lood.

Massa: 3 gram.

Diameter: 17 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Onze-Lieve-Vrouw kathedraal van Amiens.

Datering: z.j, Ca. eind 13e eeuw tot einde 14e eeuw.

 

Voorzijde: Binnen een gladde cirkel.

Die een schaal voorstelt.

Waarop het afgehouwen hoofd van Johannes de Doper ligt.

 

 

Keerzijde: Binnen een gladde binnencirkel.

Centraal, een (passer) punt.

Gearceerd gietmal-motief.

 

Lit.:  Redgy Dewulf, "Van Amiens tot Stapele" Maandblad voor numismatiek, mei 2017 pag 134-136.

 

 


 

Penning H. Johannes de Doper (JDD 03)

Bodemvondst, George Aper.

 

 

 

Eenzijdige penning naar H. Johannes de Doper, Amiens (Picardië).

Licht decentrisch gegoten.

De juiste functie/datering voor deze penning/insigne is onbekend.

 

Materiaal: Lood.

Massa: 3 gram.

Diameter: 13 mm.

Aanmaakplaats: z.pl. Onze-Lieve-Vrouw kathedraal van Amiens.

Datering: z.j, Ca. eind 13e eeuw tot einde 14e eeuw.

 

Voorzijde: Binnen een gladde cirkel.

Die een schaal voorstelt.

Waarop het afgehouwen hoofd van Johannes de Doper ligt.

 

Keerzijde: Blanco.

 

Lit.:  Redgy Dewulf, "Van Amiens tot Stapele" Maandblad voor numismatiek, mei 2017 pag 134-136.